Vrijwel zeker geen hoger beroep bij dezelfde rechtbank

DEN HAAG, 16 juni Het plan om vonnissen van alleensprekende rechters binnen een en dezelfde rechtbank in hoger beroep voor te leggen aan een college van drie rechters, is vrijwel zeker van de baan. Met het voorstel beoogde het vorige kabinet de werklast bij de hoven te verminderen door rechtspraak te concentreren bij de rechtbank.

Minister Hirsch Ballin (justitie) zal de Tweede Kamer deze maand in een brief schetsen hoe de komende acht jaar de grootscheepse reorganisatie van de rechterlijke macht moet worden uitgevoerd. Een aanvankelijk door de minister toegezegde nota over de herziening van de rechterlijke organisatie krijgt de Tweede Kamer niet.

In een brief van 18 mei aan de vice-president van de Raad van State schrijft de minister te willen voorkomen dat een 'tijdrovende discussie' over de derde, afsluitende fase van de reorganisatie de aanvang van de verbouwing van het rechterlijk apparaat nu al zal vertragen. Over die derde fase, die onder andere de voltooiing regelt van de integratie van de administratieve rechtspraak bij de nieuw te vormen gerechten van eerste aanleg, hebben de ministers Hirsch Ballin en Dales (binnenlandse zaken) nog geen overeenstemming kunnen bereiken met de Raad van State.

Uit de reeds door het departement opgestelde concept-nota, die wel aan de Raad van State is toegestuurd, blijkt dat Hirsch Ballin de plannen van zijn voorganger Korthals Altes goeddeels overneemt. Alleen het interne hoger beroep wil de minister vervangen zien door een stelsel waarin nadelen zoals verlies van onafhankelijkheid 'zoveel mogelijk worden geecarteerd', aldus de nota.

De minister zal bij zijn heroverweging veel waarde toekennen aan een advies van de Nederlandse Vereniging Voor Rechtspraak (NVVR) dat hem vorige maand bereikte. Dit advies concludeert onomwonden dat intern appel onwenselijk en niet noodzakelijk is 'en derhalve achterwege dient te blijven'.

De commissie onder voorzitterschap van mr. C. H. Govaerts van de Hoge Raad vreest aantasting van het vertrouwen in de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter. Burgers raken volgens de commissie in verwarring wanneer een college dat hem eerder heeft veroordeeld ook in hoger beroep over zijn zaak oordeelt.

In de brief die de Tweede Kamer binnenkort bereikt, laat Hirsch Ballin weten dat deze kabinetsperiode de aandacht vooral zal worden gericht op de eerste twee fases van de herziening van de rechterlijke organisatie. De eerste fase wil hij volledig afronden en voor de tweede fase dient ten minste een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer te worden ingediend.

Uitgangspunt

Dit betekent dat het uitgangspunt om alle administratieve, burgerlijke en strafrechtspraak bij de nieuwe Gerechten van eerste aanleg te concentreren, recht overeind blijft. Zo mogelijk voor 1 januari 1994 zal alle rechtspraak in eerste aanleg van de Raden van Beroep, Ambtenarengerechten, de Raad van State en de Kroon worden ondergebracht bij 'ongeveer twintig arrondissementsrechtbanken', aldus de nota. Alle rechtbanken krijgen enkelvoudige en meervoudige administratieve kamers.

Per 1 januari 1995 worden de rechtbanken en kantongerechten samengevoegd tot de rechtbank nieuwe stijl. Ter wille van de toegankelijkheid wil de minister dat procespartijen voor hun geschil 'op redelijke afstand' van hun woonplaats bij een gerecht terecht kunnen. Daarom zullen er 'nevenzittingsplaatsen van de gerechten in eerste aanleg worden ingesteld', aldus de concept-nota. Daarin staat ook dat om een snellere behandeling van zaken mogelijk te maken de minister 'een substantiele uitbreiding van het aantal mondelinge uitspraken' overweegt.

Bij de Raad van State zullen de huidige afdelingen rechtspraak en geschillen van bestuur opgaan in een nieuwe afdeling bestuursrechtspraak die als hoger beroepsinstantie over bestuursgeschillen zal oordelen. Het huidige personeel van de Raad van State dat niet op deze afdeling komt te werken en niet met advisering is belast over wetgeving, moet worden ondergebracht bij de administratieve kamers van de rechtbanken. Minister Hirsch Ballin zegt er naar te zullen streven dat 'aan alle betrokkenen een naar aard en niveau passende functie kan worden aangeboden'.