Agressie en manipulatie in heavy metal-spektakel

De Barcelonese theatergroep La Fura Dels Baus lijkt een vaste bezoeker te worden van de alternatieve festivals in ons land. In 1987 was La Fura de gast van het inmiddels verdwenen Zomerfestijn in Amsterdam, nu is de groep te zien op het Utrechtse festival Theater a/d Werf. Verwonderlijk is dat niet: hunspektakels dragen bij aan de koortsachtige opwinding die een goed festival kenmerkt.

Aanvankelijk maakten de vijftien groepsleden kindertheater op straat, maar gezien het punkmilieu waaruit ze voortkwamen, was dat toch een wat brave bezigheid. De voorstelling Accions, die de titel alle eer aan deed, bracht daar verandering in, evenals Suz o Suz, het spektakel dat het Zomerfestijn aandeed. De nieuwe aanpak is misschien nog het best omschreven als heavy metal-theater, dat zijn voorlopige hoogtepunt beleeft met het nu hier opgevoerde Tier Mon.

De een uur durende happening bestaat uit louter beelden en oergeluiden. Op het ritme van snerpende zaagmotoren en voornamelijk decibellen producerende punkmuziek speelt La Fura, temidden van het voortdurend uiteenstuivende publiek, oorlogje. De leden gaan elkaar te lijf met, gelukkig geamputeerde, kettingzagen, houten strijdkarren, brandende knotsen en aan touwen rondslingerende autobanden. Agressie en geweld zijn de sleutelbegrippen van hun handelen, dat nog vervaarlijker schijnt in combinatie met hun kaalgeschoren koppen en ontblote bovenlijven. Het is de angstaanjagende confrontatie van harde materie met zachte huiden.

Het publiek, dat los rondloopt in Sporthal De Veiling en de handen vol heeft aan het ontwijken van de water-, poeder- en verffonteinen, vervult een argeloze maar belangrijke rol. Het moet de angst en de daaraan verbonden overlevingsddrift aan den lijve ondervinden. Het publiek vormt tegelijkertijd de gevaarlijkste component van het La Fura-spektakel: het wordt immers onberekenbaar als de paniek toeslaat, hetgeen de aanwezigheid van een groot aantal beveiligingsemployes verklaart.

Ik heb een te grote afkeer van eventueel op drift rakende massa's om Tier Mon zonder een lichte paniek te kunnen bekijken. Daarbij hanteert La Fura met opzet het kwaadaardige idioom van extreem-rechtse groeperingen, waarin de oerelementen water en vuur een grote rol spelen. De acrobatische toeren van aan bewegende kranen opgehangen lijven zijn mooi om te zien, maar de algehele sfeer van geweld dat op onderwerping uit is, bevalt me niet. Zeker, het geweld is gestileerd, maar een-dimensionaal en voorspelbaar; juist de suggestie maakt het tot holle kitsch. Het publiek wordt met de grofste, nog net toelaatbare middelen gemanipuleerd en onder druk gezet en dat is het dan. Er zit geen ontwikkeling in Tier Mon, dat overigens weinig verschilt van Suz o Suz. Laten we daaruit maar concluderen dat geweld nooit ergens goed voor is.