Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Zorg

Psychiatrische patienten leren zelfstandig te wonen

AMSTERDAM, 9 juni Het Provinciaal Ziekenhuis Santpoort (PZS) en de vereniging Hulp voor onbehuisden in Amsterdam (HVO) hebben plannen ontwikkeld om chronisch psychiatrische patienten die daartoe in staat zijn te leren zelfstandig te wonen.

De plannen zijn een vervolg op het integratieprojekt Kempering in de Bijlmermeer waarmee in 1986 is begonnen. Nog deze zomer zal een aantal bewoners van De Kempering zelfstandig een woning betrekken. Dat heeft dr. J. A. C. Bleeker, psychiater en medisch manager van de afdeling chronische patienten in Santpoort desgevraagd meegedeeld.

Eind '86 verhuisden ruim dertig chronisch psychiatrische patienten van Santpoort naar de Kempering. Doel van dit projekt was: integratie in de samenleving, het minimaliseren van de zorg en het vergroten van het verantwoordelijkheidsgevoel bij de patienten van wie de meesten gemiddeld tien jaar in Santpoort hadden gewoond. Een jaar later verruilden 65 psychiatrische patienten Santpoort voor een onderkomen aan het Surinameplein in Amsterdam en eind dit jaar verhuizen de bewoners van paviljoen Schermerland 3 naar de hoofdstad. De Kempering wordt gebruikt als 'springplank' waarna bekeken wordt wie in aanmerking komt voor een zelfstandige woning.

Santpoort wil een zo groot mogelijke scheiding bereiken tussen het wonen en het behandelen van de patienten. Bleeker: 'Het is een ongewone combinatie wanneer het ziekenhuis ook verantwoordelijk is voor het zorgen voor woonruimte. Daarbij komt dat HVO gemakkelijk woningen kan huren door hun goede relatie met woningbouwverenigingen. De aanpak van HVO is ook heel pragmatisch: men biedt wat nodig is en verder geen gezeur. Er zijn mensen die zijn uitgekeken op een behandeling, die willen gewoon een dak boven het hoofd. De ervaring heeft geleerd dat ze wel bij HVO willen blijven en niet bij ons omdat bij HVO behandeling geen voorwaarde is.'

Proeftijd

Komt iemand in aanmerking voor zelfstandige woonruimte dan zorgt de afdeling begeleid zelfstandig wonen van HVO daarvoor. Deze afdeling zorgt ook voor de financien en de woonbegeleiding van de client die een jaar de tijd krijgt zich te 'bewijzen'. Eventueel wordt de proeftijd met nog een jaar verlengd. Daarna kan de huurovereenkomst op naam van de client gezet worden en trekt de afdeling begeleiding van HVO zich terug.

Bleeker: 'Zelfstandig leren wonen nadat je jarenlang opgenomen bent geweest, kost tijd. Mensen moeten bijvoorbeeld leren hun huur op tijd te betalen, zich aan afspraken te houden, de woning schoon te houden. Als ze daarin slagen krijgen ze na een jaar een woondiploma. Maar in de proefperiode wordt ook gelet op zaken als: hoe is de woning ingericht, wat doet de client aan zijn of haar persoonlijke hygiene, hoe ziet het voedselpatroon er uit.' Het is de bedoeling dat in de omgeving van de Kempering een aantal flats worden gehuurd. Vanuit de Kempering zal de psychiatrische zorg worden georganiseerd. Die zorg varieert van crisisopvang en psychiatrische begeleiding tot het aanbieden van zinvolle dagprogramma's.

Maar niet elke patient zit om die zorg te springen. Integendeel, een toenemend aantal keert de psychiatrie de rug toe. Volgens de werkgroep Slaaphuis HVO-PZS is dit mede een gevolg van de democratiseringsbeweging binnen de psychiatrie waardoor patienten mondiger zijn geworden en terug kunnen vallen op rechtsbescherming wanneer naar hun mening in de behandeling sprake is van 'willekeur, onvoldoende inspraak, vrijheidsberoving, 'aldus een recent verschenen rapport van deze werkgroep.

Zwervend bestaan

Zij verkiezen vrijheid maar de maatschappij biedt hen daartoe nauwelijks ruimte. 'Ze zijn te chaotisch voor beschermende woonvormen of veroorzaken als zelfstandig wonenden zeer veel overlast. Het gevolg is dat een nogal aanzienlijke stroom patienten in een sociaal isolement komt, aan lager wal raakt en vervolgens tot een min of meer zwervend bestaan wordt gedwongen, 'aldus het rapport. Om deze groep, die zich volgens het rapport 'in de harde wereld van de behendige thuislozen moeilijk staande kunnen houden' toch een opvangmogelijkheid te bieden overleggen het PZS, de HVO en de gemeente Amsterdam over het opzetten van een slaaphuis dat onderdak moet bieden aan vijftig ernstig psychisch gestoorde zwervers. Voorzichtige schattingen gaan ervan uit dat in Amsterdam per nacht zeker 200 psychisch gestoorde zwervers geen onderdak hebben. 'Een slaaphuis met een capaciteit van 50 plaatsen zal dan ook geen afdoende oplossing bieden maar wel een belangrijke (nog ontbrekende) schakel kunnen zijn in de hulpverlening aan deze kwetsbare groep, 'aldus het rapport.