Onderzoek: groot verschil in waardering soorten fraude

ROTTERDAM, 9 juni Misbruik maken van een werkloosheidsuitkering wordt gezien als diefstal, maar zwart werken naast een betaalde baan en andere vormen van belastingontduiking worden beschouwd als een wat uit de hand gelopen zorg voor zelfverdiend geld. Prof. dr. D. J. Hessing en drs. H. Elffers van de Erasmusuniversiteit Rotterdam zien daarin een mogelijke verklaring voor het grote verschil in waardering van de verschillende fraudesoorten, dat blijkt uit hun gisteren gepresenteerde onderzoek. Van de 850 mensen die in de afgelopen maanden werden ondervraagd, keurt 87 procent zwart werken met een WW-uitkering af, slechts drie procent keurt het goed. Op belastingontduiking reageerde 52 procent afkeurend en 26 procent met instemming. Zwart werken door iemand die al een betaalde baan heeft, wordt door 34 procent afgewezen; 48 procent heeft daar geen bezwaar tegen.

De onderzoekers waren nogal verrast door die uitkomsten, zo verklaarden zij gisteren op een symposium over uitkeringsfraude. Hun verbazing betrof vooral het grote verschil in goedkeuring van zwart werken met of zonder uitkering, respectievelijk door 48 en drie procent van de ondervraagden, terwijl 68 procent het geen enkel bezwaar vindt om gebruik te maken van de diensten van zwartwerkers. Het betalen van belasting wordt door driekwart van de ondervraagden positief beoordeeld. 'Ik draag iets bij', zegt 55 procent, of 'Ik sta iets af' (26 procent). Slechts achttien procent heeft het gevoel dat hen geld wordt afgenomen. Elffers: 'Mensen blijken best bereid belasting te betalen, zolang ze vinden dat het niet te gek wordt. Maar zwart werken met een uitkering wordt gezien als tweemaal pikken uit dezelfde ruif. Dat wordt gezien als diefstal van de overheid en de samenleving en erger gevonden dan niet helemaal aan je belastingverplichtingen voldoen.'

De onderzoekers veronderstellen op grond van de gegevens, ook uit vorige onderzoeken, dat het bij WW-fraude niet zozeer gaat om werklozen die over de schreef gaan. 'Het zijn veelal fraudeurs die toevallig de WW gebruiken. Als ze een baan hebben, werken ze er zwart bij en ontduiken de belasting', aldus Elffers. De sterke afkeuring van uitkeringsfraude kan volgens de onderzoekers te maken hebben met het feit dat al bij geringe bedragen justitie wordt ingeschakeld. Belastingontduikers moeten bij ontdekking de verschuldigde bedragen alsnog betalen, plus een boete. De rechter komt er alleen aan te pas als het om bedragen boven de 50.000 gulden gaat. Hessing: 'Als je streng optreedt tegen uitkeringsfraudeurs moet je dat ook doen tegen belastingfraudeurs. Het gaat tenslotte om gelijksoortig gedrag.'

In de praktijk is dat lastig, omdat over de verschuldigde belasting door verschillende inspecties soms verschillend wordt gedacht. Iemand met een uitkering die betaald werk doet en dat ontkent, weet voor honderd procent zeker dat hij fout zit, aldus Elffers. In eerder onderzoek is vastgesteld dat een op de zes zwartwerkers een uitkering heeft.

Het bestaan van sociale uitkeringen wordt in de enquete van Hessing en Elffers heel positief beoordeeld. Men krijgt waar men recht op heeft, zegt 89 procent. Slechts vijf procent noemt het profiteren op andermans kosten; zes procent vindt een uitkering 'niet meer dan een fooi'.