Navo: Duitse soevereiniteit essentieel

TURNBERRY, 8 juni De NAVO-landen zullen zich niet neerleggen bij pogingen van Sovjet-zijde om een volledig herstel van Duitse soevereiniteit te blokkeren.

Dat heeft de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, gisteren met instemming van zijn collega's tot uitdrukking gebracht op de NAVO-ministerraad, die in het plaatsje Turnberry aan de Schotse westkust wordt gehouden.

Evenmin, aldus Baker, zal het Atlantisch bondgenootschap accepteren dat de Sovjet-Unie 'overdreven veiligheidszorgen' met betrekking tot Duitsland gebruikt 'als een voorwendsel om het bondgenootschap te verzwakken'.

De eerste dag van de NAVO-ministerraad stond vrijwel geheel in het teken van de Duitse eenwording, het Duitse NAVO-lidmaatschap en de zorgen van de Sovjet-Unie op dat terrein.

Om aan de legitieme veiligheidswensen van Moskou tegemoet te komen, heeft president Bush zijn Sovjet-collega Gorbatsjov dit weekeinde een garantieplan van negen punten voorgelegd, dat door de NAVO-partners gisteren werd ondersteund.

Daar zijn in de ogen van de ministers zeer interessante punten bij, zoals een toezegging over onderhandelingen over kortedrachts kernraketten, de bevestiging door Duitsland geen eigen kernwapens te zullen produceren of bezitten, hervorming van de NAVO-strategie, geen NAVO-troepen op DDR-gebied, versterking van het proces van Europese samenwerking (CVSE) en economische hulp voor Gorbatsjovs perestrojka.

Pag.5: Vervolg Aan nog een andere wens van Moskou zal worden voldaan, zo bleek gisteren in Turnberry uit de woorden van minister Van den Broek: al in de lopende onderhandelingen over conventionele ontwapening in Wenen (CFE-1) zullen de 'hoofdelementen' worden vastgelegd over limieten voor de strijdkrachten van de landen in Midden-Europa. Zonder dat exacte cijfers zullen worden genoemd, wordt daarmee de maximale grootte van de strijdkrachten van het herenigde Duitsland vastgelegd. Aanvankelijk zouden deze limieten pas ter sprake komen, nadat in een eerste akkoord over het aantal overblijvende Amerikaanse en Sovjet-troepen overeenstemming was bereikt.

Het in een eerder stadium vastleggen van hoofdlijnen op dit punt is noodzakelijk om beweging te houden in het twee-plus-vier-overleg tussen de beide Duitse staten met de voormalige vier bezettende machten. Dat overleg gaat onder andere over het NAVO-lidmaatschap en de opheffing van elke beperking van de Duitse soevereiniteit na de hereniging.

Minister Van den Broek zei gisteren ondanks deze afspraken bezorgd te blijven over een ontkoppeling van de politieke hereniging en de regeling van deze zogeheten externe aspecten van het proces. Als die zaak niet tevoren wordt geregeld, onstaat eventueel een situatie waarin Duitsland lid is van beide bondgenootschappen tegelijkertijd.

Bij een herstructurering van de NAVO, waarvan de details volgende maand op een topconferentie aan de orde komen, moet volgens de Britse premier Thatcher serieus worden gedacht aan de vorming van multinationale strijdkrachten. Mevrouw Thatcher sprak de ministers toe, vlak voordat zij naar Moskou afreisde. De Amerikanen steunen het plan, evenals de meeste andere landen, waaronder Nederland. De Franse minister van defensie Chevenement sprak zich gisteren in een rede in Londen tegen uit.

De Westduitse minister van buitenlandse zaken, Genscher, toonde zich na afloop van het beraad bijna euforisch. Wat hij in de NAVO-raad en in aanvullende gesprekken met zijn Britse, Franse en Amerikaanse collega's had gehoord, had hem buitengewoon bemoedigd, zei hij tegen Duitse journalisten. Hij riep hen op deze bemoediging via hun media 'aan het Duitse volk door te geven'.

Iedere aarzeling over de mogelijkheid van een compromis met Moskou over de Duitse hereniging was op de eerste vergaderdag van de NAVO-ministers weggenomen. Immers, zo kon men uit de woorden van de minister opmaken, een van de belangrijkste wensen die president Gorbatsjov tegenover zijn collega Bush had geuit, was vervuld. Dat was een verklaring van de NAVO dat de ideologische strijd voorbij is en dat de veiligheidsbelangen van Moskou worden gehonoreerd.

Wat Genscher niet zei, was dat Gorbatsjov ook een kernwapenvrij Duitsland heeft geeist. Dat punt ligt minder makkelijk, omdat de NAVO-ministers er niets voor voelen. Niet dat ze ineens Duitse kernwapens willen hebben, maar Amerikaanse kernwapens zullen zeker op Duits grondgebied achterblijven. 'Als de Sovjet-Unie daarmee akkoord gaat, blijft de situatie in feite zoals ze nu is', zei minister Van den Broek. Dat Genscher er niet over praatte, toont waarschijnlijk aan dat een discussie hierover hem op dit moment niet gelegen komt. De zaak is al gecompliceerd genoeg, nu Sovjet-minister Sjevardnadze ook nog in een brief aan alle collega's van de 35 landen van de Europese veiligheidsconferentie CVSE heeft voorgesteld om het zwaartepunt van de nieuwe veiligheidsstructuur bij deze CVSE te leggen. In die structuur is voor de NAVO geen plaats meer. Genscher vreest, zo wordt in zijn onmiddellijke omgeving uitgelegd, dat dit diverse NAVO-landen kopschuw zou kunnen maken voor een verdere toegevende houding tegenover Moskou.

Een van de weinigen die gisteren sceptisch bleef, was de Franse minister van buitenlandse zaken Dumas. In een gesprek met enkele journalisten liet hij weten er helemaal niet van overtuigd te zijn dat Moskou het lidmaatschap van een herenigd Duitsland in de NAVO al heeft aanvaard. 'Ze hebben niets concreets toegezegd. Wat we hier bespreken zijn voornamelijk impressies van de Amerikanen en enkele suggestieve uitlatingen van minister Sjevardnadze', zei hij. 'De Russen willen in feite wat ze al veertig jaar willen, Duitsland losweken uit de NAVO.'

Als van de NAVO een geheel ander instrument wordt gemaakt, bereiken ze hun doel ook, zei Dumas.