Rashomon: Japans-westers muziektheater over moord bij TheaterPlatform; Drama fileert menselijke lafhartigheid

We zullen er aan moeten wennen dat ook het culturele leven deze maand geheel vanuit Italie geregeerd wordt: het wereldkampioenschap voetballen heeft de programmering van het Festival Theater aan de Werf zodanig beinvloed, dat de eerste voorstelling ervan al te zien is voordat het Utrechtse festival officieel is geopend.

Voor de voorstelling maakt dat natuurlijk weinig verschil. Rashomon is de eerste volwassenenproduktie, voor volwassenen vanaf 13 jaar althans, van het Utrechtse TheaterPlatform, dat sinds 1986 enkele succesvolle jeugdtheatervoorstellingen op de planken bracht. Het is een muziektheaterspektakel, gebaseerd op de gelijknamige film van Akira Kurosawa uit 1951. Deze cineast baseerde zich op zijn beurt weer op twee verhalen van de Japanse schrijver Ryunosuke Akutagawa (1892-1927). Plaats van handeling is de Rashomon-poort aan de rand van de stad Kyoto. Ooit was deze poort de glorieuze toegang tot de stad, nu is er een vuilnisbelt waar de lijken van armen en misdadigers worden prijsgegeven aan kraaien en andere lijkenpikkers. Aan de pruikenmaker bijvoorbeeld, die op die plek ook de grondstof voor zijn handel vindt. Schuilend voor de regen, treft hij onder de poort een priester en een houthakker aan. Ze vertellen hem over de rechtszaak die ze de dag tevoren bijwoonden.

Als in flash-backs verplaatst de handeling zich naar de zitting en naar het bos waar een samoerai werd gedood en zijn vrouw werd verkracht. Alle betrokkenen geven een andere lezing van de gebeurtenissen en tot vier maal toe keert de voorstelling terug naar de plaats van het misdrijf. De verdachte, de nietsontziende schurk Tatjomaroe, bekent de moord, maar ook de vrouw beschuldigt zichzelf en zelfs de geest van de overledene, opgeroepen via een medium, bekent zelfmoord.

De waarheid blijkt telkens weer anders te zijn en tekenend voor de Japanse herkomst van het verhaal is dat elke verteller zichzelf beschuldigt. Hun eer is ze liever dan het eigen hachje. Bij ons zou dat andersom zijn, maar we zouden er de waarheid niet minder geweld om aandoen.

Taiko-trommels

De voorstelling combineert westerse conventies met Japanse tradities. Dat werkt verbluffend goed, maar heeft ook zijn keerzijde. Circle Percussion, dat vroeger Circle Ensemble heette, heeft al eerder bewezen dat Japanse taiko-trommels en de enorme Okedo-o-Daiko trom te combineren zijn met westerse slagwerkmuziek. Michael de Roo, artistiek leider van de groep, schreef prachtige muziek voor de voorstelling, explosief, onheilspellend, maar ook fluisterend zacht. Voor de gelegenheid is aan het ensemble een hichikiri-speler van het Japans Nationaal Theater toegevoegd. Het blaasinstrument maakt een snerpend, van de ene in de andere toon verglijdend geluid.

In de aankleding en de vormgeving, met slechts vier bamboestokken en een wit doek, heeft Jos Groenier eenzelfde synthese tussen Japanse en westerse tradities weten te vinden, net als Irene Clevers in de choreografieen die zijn gebaseerd op de Budo, een gestileerde vorm van Japanse krijgskunst. De acteurs volgden een jaar lang een intensieve Budo-training met zeker een acceptabel, maar soms net niet krachtig genoeg, resultaat.

Daar wringt hem de schoen, want ondanks diepgaande studie van Japanse theatervormen, ontbreekt ook in hun spel het staccato dat zulke voorstellingen kenmerkt. Bovendien lijkt het directe taalgebruik van de vertaling, uit het Engels door Gerrit Kouwenaar, niet te passen bij de traditionele Japanse sfeer van de voorstelling. Wat meer poetische beeldspraak was bijvoorbeeld op zijn plaats geweest. De grote kracht van deze spektakelvoorstelling ligt echter in het verhaal dat tot het laatst toe verrassingen in petto heeft en de menselijke lafhartigheid tot op het bot fileert.

De film Rashomon is op 6 juli te zien op Nederland 1.

Voorstelling: Rashomon door TheaterPlatform. Regie: Aram Adriaanse. Tekst: Fay en Michael Kanin, gebaseerd op verhalen van Ryunosuke Akutagawa. Muziek: Michael de Roo, uitgevoerd door Circle Percussion. Gezien: 2/6 Werkteatertent, Lepelenburg, Utrecht. Nog te zien: aldaar t/m 10/6, 13-17/6 Teatro Fantastico, Rotterdam. Daarna tournee.