Schoolstrijd verlamt sociale vernieuwing

DEN HAAG, 1 juni De vleugels van de sociale vernieuwing lijken verstrikt te zijn geraakt in 'de schoolstrijd'. Toch waren vooraf goede afspraken gemaakt tussen de coalitiepartners. Het debat over sociale vernieuwing zou door de twee regeringspartijen niet worden aangegrepen voor een principiele discussie over de vrijheid van onderwijs. Maar er ging iets fout in de regie. Het CDA vertrouwde het niet meer.

De angst dat liberalen of sociaaldemocraten willen morrelen aan de autonomie van bijzondere scholen en de macht van de onderwijskoepels, samenwerkingsverbanden van onderwijsorganisaties, zit diep bij het CDA. Als voormalig coalitiepartner weet de VVD dat. In haar nieuwe rol als grootste oppositiepartij nam de VVD haar taak gisteren serieus en liet niets na om die angst aan te wakkeren. Met succes. Toen het tijd was om te gaan lunchen waren de onderwijsspecialisten van het CDA door het getrek en gezuig van de liberalen zo in paniek, dat het CDA-woordvoerder Wolters wijselijk leek tot woensdag bedenktijd te vragen.

Uren later was het de PvdA formeel nog steeds niet duidelijk waar bij het CDA de schoen wringt. Een motie waarin de coalitiepartner op papier vastlegt wat ze precies wil, had de fractie niet bereikt. En zal de PvdA ook niet bereiken, zei een CDA-Kamerlid. Natuurlijk niet, gniffelde de oppositie, het CDA weet dat ze nooit een Kamermeerderheid mee zal krijgen. Het CDA zou ook moeite hebben onder woorden te brengen wat het aan de kabinetsplannen wil veranderen. In de nota sociale vernieuwing hoeft niets te worden gewijzigd, moest Wolters later op de dag toegeven. Het ligt aan de uitwerking in de afspraken met de gemeenten, zei hij. Daarmee heeft minister Dales van binnenlandse zaken volgens hem zand in de machine gestrooid. Die afspraken moet ze in heroverweging nemen. Suggesties voor tekstwijzigingen kon hij de minister echter niet geven.

Met sociale vernieuwing wil het kabinet gemeenten meer bevoegdheden geven. De PvdA is daar erg voor, maar heeft van begin af aan geweten dat de vrijheid van onderwijs beperkingen oplegt. Als de hulp van mensen in achterstandsituaties niet alleen arbeidsbemiddeling of huisvesting vergt maar ook onderwijs, zullen de gemeenten de scholen niet tot medewerking kunnen dwingen. De erkenning van de sociaaldemocraten dat schoolbesturen in het bijzonder onderwijs het recht hebben om nee te zeggen, was voor het CDA gisteren niet meer voldoende. Ook de toezegging van minister Dales van binnenlandse zaken dat ze samenwerking niet bij wet gaat afdwingen, stelde het CDA niet gerust. Het leek de christendemocraten gisteren om het geld te gaan. Wie de centen heeft, bezit tenslotte de macht, zo redeneert het CDA. Gelden die nu rechtstreeks naar de scholen gaan, mogen van het CDA niet eerst op de giro van de gemeente komen. Ook niet als met de hand op het hart wordt toegezegd dat de gemeente het netjes zal overmaken naar scholen die niet mee willen werken. 'De betaling is toch slechts een kwestie van techniek', probeerde Dales de groeiende onrust bij de CDA-fractie weg te nemen. Wolters klonk dat hoopvol in de oren. Maar zoals zo vele keren in de afgelopen dagen ontnam onderwijsspecialist Hermes hem het initiatief en maakte definitief een einde aan het broze evenwicht tussen CDA en PvdA waarvoor Wolters zo zijn best had gedaan. Hermes zou wel eens even duidelijkheid geven. Met de gelden voor onderwijs wil het CDA best meedoen aan sociale vernieuwing. De middelen moeten wel rechtstreeks naar de scholen gaan. Hermes had nog een voorwaarde. De scholen mogen de centen zeker niet besteden aan andere zaken dan onderwijs, hoe goed ze de sociale vernieuwing elders ook zouden dienen. De PvdA vindt de mogelijkheid gelden uit te wisselen juist de kracht van sociale vernieuwing. 'Wij laten alles bij het oude en vernieuwen sociaal', was Dales' cynische reactie op de uitleg van het CDA-kamerlid.

De opstelling van het CDA roept vraagtekens op. De christendemocraten hebben de autonomie van de scholen altijd hoog in het vaandel, maar hier is blijkbaar toch een grens bereikt. Een schoolbestuur dat geheel vrijwillig met de gemeente plannen maakt, mag niet eigenhandig beslissen geld naar een ander doel te laten stromen. Dat beslist het CDA voor het schoolbestuur, alle mooie woorden over decentralisatie en de rol van maatschappelijke organisaties ten spijt. In de wandelgangen werd gemompeld dat hier de onderwijskoepels achter zitten. De VVD zwaaide niet voor niets met een brief van een protestants-christelijke organisatie die roept niks te maken te willen hebben met gemeenten. Het zo machtige onderwijsbolwerk is bang aan invloed te zullen inboeten als schoolbesturen op lokaal niveau met de gemeente afspraken mogen maken. De kans dat de scholen zelf wel graag mee willen werken is groot. Dat heeft het CDA tenslotte zelf gezegd. Het CDA deed gisteren of het een schoolstrijd had te verliezen. Maar volgens minister Dales is de vrijheid van onderwijs niet in het gedrang, althans niet die van de scholen. Haar juristen hebben dat grondig bestudeerd. Over de onderwijskoepels zegt artikel 23 van de grondwet, waarin de vrijheid van onderwijs is geregeld, echter niks. De PvdA wacht dan ook af hoe haar coalitiepartner hard denkt te gaan maken dat de kabinetsplannen in strijd zijn met de grondwet. 'Wij zijn niet aan zet', zei het PvdA-kamerlid Buurmeijer. 'De PvdA bevindt zich in een buitengewoon weelderige positie.'

Bij het CDA wordt inmiddels druk overlegd.