Van Amelsvoort geeft oppositie kansen

DEN HAAG, 31 mei Eindelijk. De opluchting was bij het Kamerlid R. de Korte (VVD) bijna hoorbaar. De oppositie heeft een serieuze kans om de eerste steen uit het kabinet te wrikken. Staatssecretaris Van Amelsvoort (financien) is krap een half jaar na zijn aantreden in moeilijkheden. Gisteren kreeg hij een tik op de vingers in de Kamercommissie Financien; vermoedelijk volgende week wordt er plenair verder gezaagd aan de poten onder zijn stoel. Van Amelsvoort begon gisterochtend met een knieval voor de vaste Kamercommissie. Hij had de Kamer vorige week onjuist ingelicht, bekende hij. Dat is een politieke doodzonde.

Hij had gezegd pas in maart van zijn ambtenaren te hebben gehoord dat de belastingdienst de komende jaren 800 miljoen extra nodig heeft voor automatisering om een inkomstenderving van misschien wel een miljard te voorkomen. Hij had het nog eens uitgezocht in de stapels papier die hij sinds zijn aantreden had doorgeploeterd. En inderdaad, er zat een brief tussen van Ruding aan Lubbers uit september waarin hetzelfde stond. Hij had besloten er niks mee te doen. Vorige week had hij al toegegeven dat het ook in z'n introductiedossier had gestaan, maar dat had-ie niet gelezen. 'Zou u dat doen als u voor de tweede keer staatssecretaris werd op hetzelfde departement', vroeg hij De Korte, enigszins naief. 'Natuurlijk', riep deze en begon met prijsschieten. Een greep uit zijn kwalificaties: nonchalant, slordig, zeer gebrekkig, een verkeerd beeld geschetst, ongelooflijk, flink in de nesten gewerkt, u wist er alles van, een zwak en selectief geheugen, de geloofwaardigheid staat op het spel.

Daarbij wist De Korte de staatssecretaris tot een cruciale concessie te dwingen, die achteraf bij de PvdA tot grote irritatie bleek te hebben geleid. In schriftelijke vragen van CDA en PvdA had Van Amelsvoort de Kamer geschreven 'globaal' op de hoogte te zijn geweest van problemen bij de fiscus. Nu gaf Van Amelsvoort aan De Korte toe daarmee 'in essentie' te hebben bedoeld. Dat gaf de coalitiepartner in de Kamer het gevoel bij de begrotingsbehandeling in januari bij de neus te zijn genomen. Hoe zat het nu: had de staatssecretaris alleen de klok horen luiden of wist hij van de hoed en de rand? En had het dan niet voor de hand gelegen om de Kamer bijvoorbeeld in een vertrouwelijk overleg te informeren? Ook het CDA hield aan het debat het gevoel over weinig ruimhartig door Van Amelsvoort te zijn geinformeerd. Bovendien was er verbazing over het feit dat de onheilspellende analyse die ook al door Ruding naar voren was gebracht, niet tot waarneembare actie had geleid. Deze had immers geschreven dat de 'verantwoorde bedrijfsvoering' van de fiscus zonder extra investeringen in gevaar was. Of zou dat alleen een politiek geinspireerde claim zijn geweest? Het waren uiteindelijk de aanhoudende krantenpublikaties en de uitgelekte notities die de zaak op de politieke agenda brachten.

De Kamer had intussen nog in januari genoegen genomen met de uitleg van Van Amelsvoort: het past dan niet om zo in detail uit te zoeken wanneer de staatssecretaris wat precies wist, zo werd in CDA-kring gevonden. Het gaat er om dat er nu maatregelen genomen worden de trendbreuk' moet uitgebuit worden. De verdediging van Van Amelsvoort werd bovendien vrij plausibel gevonden. Hoe zou een staatssecretaris van nota bene Financien een paar dagen na het sluiten van een regeerakkoord nog met een forse claim kunnen aankomen? Informateur Lubbers had net met een brede zwaai alle claims van alle departementen van tafel geveegd. Dergelijke investeringsbedragen moeten losgepeuterd worden in het begrotingsoverleg voor 1991. Het zou volgens Van Amelsvoort eveneens onbehoorlijk zijn geweest om in de behandeling van de begroting voor 1990 het overleg met de Kamer onder druk te zetten met claims voor 1991. Bovendien had hij bij een kennismakingsbezoek van de Kamercommissie op het departement wel degelijk waarschuwende woorden laten horen voor de nabije toekomst. En de staatssecretaris kan toch ook niet alle notities die hem uit het ambtelijk apparaat bereiken aan de Kamer sturen? Waarschijnlijk wordt volgende week een plenair debat aan het optreden van Van Amelsvoort gewijd.

Dan komt onvermijdelijk ook de positie van vice-premier en minister van financien Kok aan de orde. Wist hij als onderhandelaar al van de dreigende belastingderving? Was het dan geen onaanvaardbaar politiek risico om zo'n claim buiten het regeerakkoord te houden? Bij de politieke opschudding die is ontstaan spint de belastingdienst intussen garen: er wordt nu immers in het kabinet over de begroting van 1991 gevochten. Niets is mooier in politiek Den Haag dan een rel in de Kamer over een claim die te laat zou zijn ingediend op hetzelfde moment dat er over besloten moet worden in het kabinet.