Legende

HET NIEUWE KONIJN dat te Washington uit Gorbatsjovs hoed zal worden getoverd heet al 'de Franse optie'. Het nieuwe Duitsland mag wel lid zijn van de Noordatlantische Verdragsorganisatie, maar het mag geen deel hebben aan de militaire arm daarvan. (Mogelijk heeft men in het Kremlin niet de onthullingen gelezen over de nauwe militaire verbondenheid die er onder de oppervlakte tussen de Franse en de andere NAVO-strijdkrachten bestaat. De Franse optie is meer fictie dan Parijs waar wil hebben.)In het Westen wordt om begrip gevraagd voor Gorbatsjovs zorgen met betrekking tot het militaire potentieel van de Duitsers. Hij zou het immers thuis niet kunnen verkopen dat hij alles wat de Sovjet-Unie ten koste van grote offers in mensenlevens en materieel in de Tweede Wereldoorlog heeft bereikt, zonder meer weggeeft.

Met dit soort redeneringen wordt voedsel gegeven aan een historische vervalsing die het vinden van goede oplossingen voor de problemen van dit moment ernstig belemmert. De bezetting van Duitsland in 1945 was niet een oorlogsdoel, maar volgde logisch uit de geallieerde eis van de volledige capitulatie van het nazi-rijk. Van geallieerde zijde was immers geen veroveringsoorlog oude stijl gevoerd. Terwijl de scheiding tussen de Sovjet-Unie en de Westelijke geallieerden zich voltrok, ontstonden er dan ook twee Duitslanden, waarvan overigens alleen het westelijke een echte, zij het licht beperkte soevereiniteit wist te bereiken. De aanwezigheid van het Rode leger in Oost-Europa diende het voortbestaan van het regime in Moskou, het gepraat van die kant over het Duitse revanchisme moest de werkelijke beweegredenen verdoezelen voor de hardnekkige militaire aanwezigheid buiten de volkenrechtelijke grenzen van de Sovjet-Unie.

ER IS GEEN enkele reden om alsnog en achteraf voor de Sovjet-propaganda te zwichten. Wat vorig jaar in Oost-Europa, en impliciet in de DDR, is gebeurd, is de teloorgang van een idee, de verdamping van de communistische openbaring. Als we Havel mogen geloven heeft een uit de hand gelopen KGB-operatie tegen de dinosaurussen van het communisme de lont bij het kruit gehouden. Een immense, zij het vreedzame implosie was het voor iedereen zichtbare resultaat. Er lag veel meer kruit opgeslagen dan de surveillance van het Kremlin in de loop der jaren had geregistreerd. Maar van verraad aan de offers die de Sovjet-bevolking in haar heroische strijd tegen het nazidom heeft gebracht of van verkwanseling van een nationaal belang kan in dit verband niemand worden beschuldigd. Zoals Gorbatsjov heeft toegegeven: de geschiedenis heeft haar loop, maar de geschiedenis bleek voor te liggen op Gorbatsjovs tijdschema.

Hoe gevaarlijk het is in de internationale diplomatie met verborgen verleiders te werken ervaart de Sovjet-president. Zijn verzet tegen het opgaan van het nieuwe Duitsland in de militaire structuur van het Westen (de veiligheidsstructuur, zegt men) helpt datzelfde Westen zich bewust te worden van zijn overgeleverde angst voor Duitsland. Zelfs of juist Duitsers delen in die emotie, wat valt op te maken uit de bezweringen die Bonn hieraan ontleent. Alleen, de reactie is door Gorbatsjovs ogen gezien averechts. De NAVO krijgt op deze manier langzamerhand een nieuwe functie: 'containment' van het herrijzende Duitsland. Het Atlantische onderbewustzijn monopoliseert geleidelijk de werkelijkheid. Er is dan ook ter linker zijde een nieuwe belangstelling waar te nemen voor de betekenis van de Atlantische samenwerking. En hoewel men in Oost-Europa lippendienst bewijst aan een vanuit het Kremlin aangeprezen pan-Europese veiligheidsstructuur, acht men ook daar de NAVO een betrouwbare stabilisator in het epicentrum van Europa's idelogische aardbeving, een dam die eventuele stormvloeden uit Oost of West zal keren.

TOCH BRENGT dit ons op een dwaalweg. Er is een nieuwe situatie in Europa ontstaan, en een die zich nog dagelijks wijzigt. De ontwikkeling kan niet worden stilgezet teneinde in alle rust te overdenken en te bespreken wat de antwoorden moeten zijn. Naar de vandaag begonnen top reiken de rookwolken van de veldslagen die in de omliggende valleien worden gevoerd, de etnische oproeren en de sociale onrust in de Sovjet-Unie, de Baltische kwestie, de economische ineenstorting van Oost-Europa, de Duitse eenheid, de resterende scheidslijnen in het wapenoverleg, alles overschaduwd door het communistische faillissement. Beide presidenten moeten zich een oordeel vormen, wetende dat de gebeurtenissen aan hun greep ontglippen. Maar zij kunnen dit op grond van een zo helder mogelijke diagnose doen, of puttend uit het gelegenheidsarsenaal van de atavistische argumentatie.

Mogelijk wordt er in Washington een compromis bereikt. Iets in de trant van een erkenning-bij-voorbaat dat in het Weense wapenoverleg de Bundeswehr onder het mes zal komen. De Duitse regering komt zoiets van pas gezien de alternatieven die zich aandienen voor de besteding van belastinggeld. Wel is het van belang dat een formulering wordt gekozen die de Duitse soevereiniteit in tact laat. Want 'Singularitat' verbijzondering van Duitsland binnen het bondgenootschap heeft onn een traumatiserende bijklank. Praktisch gesproken is er niets op tegen indien de Sovjet-president een eindweegs tegemoet kan worden gekomen. Zolang er maar zuivere argumenten worden gebruikt. De legende van een historisch en moreel Sovjet-recht op een militaire aanwezigheid op Duits grondgebied behoort tot een andere categorie.