Recensie

Het (natuur)dagboek en de mild-melancholische reisreportage van een dichter zonder baan

Recensie Wolken &c leest als een combinatie van (natuur)dagboek, mild-melancholische reisreportage en een uiteenzetting van poëticale opvattingen. De kalme monotonie is zowel Donald Niedekkers kracht als manco.

Wolken &c bevat maar weinig vertrouwde romanelementen. Geen plot, geen dilemma, nauwelijks psychologische ontwikkeling, een nauwelijks waarneembare tijdgeest en amper andere personages dan de verteller, een breedsprakige, contemplatieve, bos- en beestenminnende en in- en intevreden dichter die twaalf seizoenen lang door Europa treint en sjokt en onderwijl een ambitieuze roman uit de grond probeert te stampen.

Alleen is hij, maar niet eenzaam. Pas aan het eind van het boek knoopt hij, op een Haags strand, een volwaardig gesprek aan met een ander mens. De Marokkaans-Nederlandse jongen maakt er landschaps-tekeningen en zet de kern van zijn ambacht en levensbeschouwing uiteen. Twee tekeningen per dag maakt hij, zodat hij er ‘na een maand zestig heeft’. Dan nemen ze afscheid en mogen we het weer met de dichter stellen.

Mild-melancholische reisreportage

Wolken &c is dus veel niet, maar wat is het dan wel? Je kunt zeggen dat dat de eigenlijke thematiek van de roman is, de zoektocht naar en benoeming van een ‘nieuw’ soort roman. Donald Niedekkers dichter wil hem schrijven (en slaagt daarin), terwijl het verslag daarvan, Wolken &c, leest als een combinatie van (natuur)dagboek, mild-melancholische reisreportage en een uiteenzetting van poëticale opvattingen. De rode draad is onthechting. Want de dichter leeft dus los van de mensen, maar ook traag, mediavrij, zonder binding met een vaste baan en hij beschrijft zo secuur het gescharrel en gefladder van een lieveheersbeestje, schildpad of putter dat de meeste 21ste-eeuwse mensen er ongedurig van zouden worden. Een Niedekker-alinea: ‘Van vliertakken maakte hij een panfluit. Hij schilde de takken schoon, ontdeed ze met een schroevendraaier en spijker van al het merg, maakte zo pijpjes van verschillende lengte die hij niet met was maar met een ijzerdraadje in lengte opeenvolgend verbond. Apollo mocht aan zijn oor trekken.’ Precies beschreven handelingen en dan een slotzin die je net zo makkelijk absurd als diepzinnig kunt noemen.

De kalme monotonie is zowel Niedekkers kracht als manco. Je raakt erdoor bedwelmd, maar het is op den duur ook wat voorspelbaar. Het is in al zijn laconieke eigengereidheid uiterst sympathiek, maar ook wat beperkt. Je kunt wel reppen over de roman als ‘vrijplaats’ of ‘vlooienmarkt’, maar dat wil nog niet zeggen dat deze nieuwe code ook een maximaal effect genereert.

Literatuurprijs

Ironisch genoeg brengt Wolken &c zijn tekort soms zelf aan het licht, wanneer de dichter toont dat ook hij een man met een geschiedenis is; dan is er plotseling plaats voor sentimenten als de ouderdom, het verglijden van de tijd of het verdwijnen van een stadsaanzicht. Maar laten we schrijvers als Niedekker (1963), wiens Oksana in 2017 op de shortlist van de Fintro Literatuurprijs stond, koesteren. Ik ken echt niemand die de stilte van een bibliotheekzaal, vol met lezers, zo liefdevol bezingt als hij. En hij heeft er nog gelijk mee ook.

    • Sebastiaan Kort