Groeiend aantal oudere bejaarden verhoogt werkdruk

APELDOORN, 30 mei Elke dag vers fruit is er niet bij, dat is te duur. Een pittige wandeling met de bejaarden? Daar hebben de negentien bejaardenverzorgsters in Huize Zuidzicht in Apeldoorn geen tijd voor. 's Ochtends even gezellig koffie drinken met de 55 bewoners? Gelukkig zijn daar vrijwilligsters voor die op afroep beschikbaar zijn. De situatie in Huize Zuidzicht is geen uitzondering, eerder regel. Want de bejaardenzorg in Nederland staat al jaren onder druk. 'Toen de eerste bezuinigingen werden doorgevoerd, medio jaren tachtig, konden we dat wel opvangen. Maar na verloop van tijd raakt het incasseringsvermogen op en zie je dat bejaardenverzorgsters structurele vermoeidheidsverschijnselen gaan vertonen. Ze komen niet meer toe aan de echte zorg. Die houdt meer in dan bedden opmaken, eten rondbrengen, de boel schoonhouden. En hoe akelig het ook is, maar als wij geen actie voeren verandert er niets', zegt zuster Mansueta, directrice van Huize Zuidzicht.

Het overleg over een nieuwe CAO voor de 70.000 werknemers zit sinds begin april in een impasse. De werkgevers, verenigd in de Vereniging van Nederlandse Bejaardenoorden (VNB), wijzen de eis van de bonden dat er zes procent bij moet komen van de hand. Op hun beurt vinden de vakbonden AbvaKabo en CFO het bod van de werkgevers, 2,37 procent, volstrekt onvoldoende.

Intussen hebben de directies van de bejaardenhuizen in een brief aan de ministers d'Ancona (WVC) en De Vries (sociale zaken) aangedrongen op een snelle invoering van de CAO die vorig jaar is afgesloten, die onder meer moet leiden tot invoering van een functiewaarderingssysteem. Volgens De Vries leidt dat tot een tekort van 100 miljoen gulden in 1994 en hij heeft daarom aan deze CAO zijn fiat nog niet willen geven.

De acties in de bejaardenzorg beperken zich vooralsnog tot werkonderbrekingen en zondagsdiensten. Eind volgende week maken de CNV-bond CFO en de FNV-bond AbvaKabo de balans op. Wanneer de werkgevers volharden in hun opstelling gaan de acties door. 'Maar wij gaan niet staken', verzekert zuster Mansueta.

Een van de problemen waar bejaardenhuizen mee kampen is het feit dat mensen op steeds hogere leeftijd binnenkomen. Zuster Mansueta: 'De overheid zegt: mensen moeten zo lang mogelijk thuis wonen. Dat is natuurlijk mooi maar als ze eenmaal hier komen moeten ze eigenlijk al bijna naar een verpleeghuis, maar dat kan niet want dat zit vol. Veertien procent van onze bewoners komt in aanmerking voor een verpleeghuis. Die mensen hebben veel zorg nodig maar omdat we te weinig personeel hebben komt die zorg in de knel. Dat is frustrerend.' Even frustrerend was het moment waarop ze, gedwongen door de bezuinigingen, moest kiezen tussen elke dag melk of vers fruit voor de bewoners. 'We hebben voor melk gekozen. Twee keer in de week krijgen ze een extraatje, een kiwi of een perzik als straks het seizoen aanbreekt. Maar voor allebei: melk en fruit is geen ruimte in het budget.' Even later trekt ze lachend een t-shirt aan waarop met grote letters de zes-procent-eis staat vermeld. De actiekaravaan van de CFO is gearriveerd en het werk wordt voor drie kwartier neergelegd. De conversatiezaal zit vol. Bejaardenverzorgster Monique kijkt strijdbaar. 'Het wordt tijd dat er iets gebeurt. Ik werk hier nu twee jaar en het is me niet meegevallen. De werkdruk is hoog, je komt echt nauwelijks toe aan het werk waarvoor je bent aangenomen: bejaarden verzorgen. De meeste tijd zijn wij bezig met huishoudelijk werk. Je hebt hoogstens vijf minuten om een praatje te maken met iemand.'

Volgens M. Matser van de CFO staan de bonden met de rug tegen de muur. Hij haalt in zijn toespraak uit naar minister De Vries die volgens hem een bom heeft gelegd onder de CAO die vorig jaar is afgesloten en naar de werkgevers die weigeren voor dit jaar over de brug te komen. 'In het bejaardentehuis waar we net waren riep iemand: zes procent is decadent. Dat is niet zo: het is een gerechtvaardigde eis. De lonen moeten met vier procent omhoog, de resterende twee procent moet worden gebruikt voor het aantrekken van personeel. Wij voeren niet alleen actie voor de korte termijn, we richten ons ook op de toekomst. Als de salarissen niet omhoog gaan en de werkdruk niet afneemt zullen straks steeds minder mensen een baan als bejaardenverzorger willen. We moeten af van het slechte imago.' Van de 70.000 werknemers in de bejaardenzorg is 15 a 20 procent georganiseerd. Tijdens zijn bezoeken langs de bejaardentehuizen drukt Matser het personeel steeds op het hart zich aan te sluiten bij een bond. 'Het kan mij niet schelen welke u kiest. Dat percentage kan hoger worden. De acties moeten een zo breed mogelijk draagvlak hebben en moeten niet gevoerd worden door maar drie of vier mensen.'