Eten was volgens futurist Marinetti esthetisch genoegen; Hetpasta-debat

Ook in Nederland zijn tegenwoordig allerlei soorten pasta verkrijgbaar. Kende de gemiddelde Nederlander tien jaar geleden alleen macaroni en spaghetti, nu verkoopt elke supermarkt tortellini, tagliatelle, ravioli, tortelloni, farfalle en allerlei andere soorten pasta. Speciaalzaken in de grote steden verkopen 'verse pasta' en er zijn zelfs Nederlanders die dure machines aanschaffen om zelf Italiaanse deegwaren te vervaardigen.

Als we Italiaanse futurist Fillipo Tommaso (1876-1944) moeten geloven, gaat Nederland een sombere toekomst tegemoet. Nog even en de Nederlander is alleen nog met een gloeiende pook vooruit te branden. 'Hoe aangenaam het ook is voor het gehemelte, pasta is voedsel van het verleden. Pasta maakt mensen sceptisch, langzaam en pessimistisch', schreef Marinetti zestig jaar geleden in het Manifest van het futuristische koken dat onlangs samen met tachtig recepten voor futuristische gerechten in het Engels is verschenen. 'Mensen denken, dromen en handelen naar wat ze drinken en eten, ' schreef hij, een uitspraak die overigens sprekend lijkt op de woorden van Karl Marx 'Was man isst, ist man.'

Volgens Marinetti werd pasta niet goed verteerd en was het geen voedsel voor vechters en goede minnaars. 'Een zware, opgezwollen maag stimuleert het enthousiasme voor de vrouw niet.'

Nieuwe kunst

Het manifest over het koken was een van de tientallen futuristische geschriften over poezie, muziek, architectuur en theater, waarvan de eerste in 1909 verscheen. De futuristen wilden een radicaal nieuwe kunst die paste bij de snelheid en het lawaai van de moderne wereld met zijn treinen en vliegtuigen. Alle manifesten waren provocerend 'steek de bibliotheken in brand' was een van de aanbevelingen van Marinetti maar dat over koken zorgde voor de meeste opwinding en leidde in Italie tot een nationaal debat over pasta. In dagbladen en tijdschriften verschenen honderden artikelen over de voor- en nadelen van pasta, waarin vooral artsen en geleerden als autoriteiten werden opgevoerd. Zo citeerden de tegenstanders van pasta de arts Giovanni da Viga die al rond 1500 tegen pasta had gewaarschuwd. Ook de negentiende-eeuwse Duitse filosoof Arthur Schopenhauer werd postuum in het debat betrokken: hij zou hebben opgemerkt dat het dieet van de Napolitanen, dat grotendeels uit pasta bestond, 'voedsel van de berustenden' was. De Napolitaanse burgemeester verweerde zich hiertegen met het argument dat 'de engelen in het paradijs niets anders aten dan spaghetti in tomatensaus'. Het debat bleef niet beperkt tot de krantenkolommen. Pastaliefhebbers verspreidden fotomontages van een spaghetti etende Marinetti om te laten zien dat de futuristische leider stiekem pasta at en in Aquila ondertekenden vrouwen een petitie voor het behoud van pasta. In Napels werden zelfs pro-pasta-marsen gehouden en Genua was de stad waar een Internationale Associatie voor Pastapropaganda werd opgericht.

De futuristen 'ontwierpen' in de loop van de jaren dertig tientallen alternatieven voor de moeilijk verteerbare deegwaren. Bij hun gerechten ging het niet om de voedingswaarde, maar om de smaak en vooral om de visuele schoonheid: geen slordige hoopjes voedsel overgoten met drabbige sauzen, maar helder gekleurde ingredienten in een geometrisch patroon als van een abstract schilderij of vlees in de vorm van een beeldhouwwerk. De futuristische recepten 'voor viriele vechters' hadden prachtige namen als Evenaar en Noordpool, Stalen Kip, Elasticake, Ultravirile en Oorlog in Bed. De gerechten hadden vaak een bizarre samenstelling. Een extreem voorbeeld maar zeker geen uitzondering was Opgewonden Varken, dat bestond uit een salami overgoten door eau d'cologne en opgediend in hete koffie.

Vliegtuigen

Op speciaal georganiseerde banketten in heel Italie maakten de futuristen propaganda voor het nieuwe voedsel. De banketten waren een groot succes en werden steevast bezocht door de hele plaatselijke beau monde, maar de gerechten sloegen niet aan. Een journalist die in 1931 bij een 'aero'-banket in Chiavari aanwezig was, schreef dat alleen het brood in de vorm van vliegtuigen gretig aftrek vond. De paar gasten die het laatste gerecht, dat er uitzag als helder gekleurd zeep, hadden aangedurfd, verdienden volgens hem een bronzen standbeeld.

Ondanks de humoristische kanten was het futuristische kookboek serieus bedoeld. Marinetti was ervan overtuigd dat in de nabije toekomst de staat gratis pillen zou verstrekken voor de benodigde calorieen en dat eten een louter esthetische bezigheid zou worden. Hij geloofde zelfs dat in een wat verdere toekomst de mensen zouden worden gevoed via golven over de radio. Zover is het nog steeds niet, integendeel; pasta is een van de meest succesvolle Italiaans exportprodukten geworden. F. T. Marinetti: The Futurist Cookbook. Uitg. Trefoil Publications, London. Prijs fl.58,45