Bij succesvol terugdringen van hoeklieden in obligaties komtook positie in aandelen ter discussie; Markt zet traditioneel beurssysteemonder druk

AMSTERDAM, 30 mei De handel op Amsterdamse beurs beleeft moeilijke tijden. Beurskoersen mogen records bereiken en daarmee de omzetten in geld uitgedrukt doen stijgen, de handel is dun, de internationale concurrentie groot en de winstmarges gering.

Wil de effectenhandel in Amsterdam niet worden gereduceerd tot een provinciale aangelegenheid, dan zullen er maatregelen moeten worden genomen. Dat was ongeveer de boodschap die drs. B. F. baron van Ittersum, voorzitter van de Amsterdamse effectenbeurs, gisteren zijn gehoor voorhield bij de presentatie van het jaarverslag. De boodschap klinkt bekend sinds vorig jaar de lobby-groep 'Amsterdam financial center' samengesteld uit de financiele hoofdrolspelers op en rondom de beurs met aanbevelingen kwam om de positie van financieel Amsterdam te versterken. Geruggesteund door het matige handelsklimaat slaagt deze groep steeds beter in zijn opzet als breekijzer in de starre verhoudingen tussen de verschillende partijen op de beurs. Daarbij worden initiatieven genomen die op langere termijn het aanzien van de beurs ingrijpend kunnen veranderen.

De uitvoering van twee initiatieven werd gisteren officieel afgekondigd: verbreding van de avondhandel en instelling van het zogenaamde 'open-order book'. En vooral het laatste initiatief kan een belangrijke stap zijn in het geleidelijke proces dat een einde maakt aan het beurssysteem zoals het tot nu toe in Amsterdam heeft gefunctioneerd.

Het gaat daarbij om de rol van de hoekman, de spil in de markt waar alle vraag en aanbod samenkomen. Drie jaar geleden werd de rol van de hoekman al teruggedrongen door het Amsterdam Interprofessioneel Marktsysteem (AIM): in het AIM werd het mogelijk dat banken en commissionairs zonder de tussenkomst van een hoekman konden handelen met grote, institutionele beleggers. Het ging hierbij om de grotere pakketten aandelen en obligaties.

Deze vernieuwing ging echter de grootbanken niet ver genoeg. Via de Londense beurs, met zijn geautomatiseerde systeem van 'market makers', lagere kosten en grotere orderomvang, lekte een belangrijk deel van de handel in staatsobligaties weg, zo luidde hun argument. Dat is vooral vervelend omdat een groot deel van de Nederlandse professionele beleggers naar Londen uitwijkt voor zijn transacties.

Door nu min of meer hetzelfde systeem als in Londen in te voeren voor de tien meest verhandelde obligaties hoopt Amsterdam een deel van deze markt terug te winnen. In het 'open-order book', een elektronische pagina in het computersysteem van de beurs, zal een aantal grote banken en commissionairs voortaan anoniem noteren voor welke prijzen en hoeveelheden ze aan obligaties willen kopen en verkopen. Als market maker verplichten ze zich een markt te onderhouden.

De hoekman krijgt in dit systeem de passievere rol van 'inter-dealer broker'die de verschillende market makers bij elkaar brengt maar zelf geen marktpositie inneemt. Een concessie aan de Amsterdamse hoeklieden is dat hun voor de kleinere orders voor particulieren nog wel is toegestaan voor eigen risico te handelen.

De banken krijgen nu de kans te laten zien of ze in staat zijn de Amsterdamse beurs weer aantrekkelijk genoeg te maken voor de grote handelsposten die nu naar het buitenland verdwijnen. Lukt dat niet in de proefperiode van zes maanden, dan zal de hoekman bij grotere obligatietransacties eerder helemaal worden uitgesloten dan dat het experiment wordt teruggedraaid, zo verwachten veel handelaren.

Als het een succes blijkt, dan zou het systeem kunnen worden uitgebreid tot meest verhandelde aandelen. Op de ledenvergadering van afgelopen maandag, waar toestemming werd verkregen voor de invoering van het nieuwe systeem, werd al gesuggereerd dat de vijf internationaal verhandelde aandelen op de Amsterdamse beurs Koninklijke Olie, Akzo, Philips, Unilever en KLM bij beproefd succes volgens dezelfde methode kunnen worden verhandeld. En ook beursvoorzitter Van Ittersum sloot deze mogelijkheid gisteren bij de toelichting op de plannen niet uit.

Dat betekent op de langere termijn dat Amsterdam twee systemen op de beurs zou krijgen: een systeem als in Londen voor de grote transacties in internationaal verhandelde fondsen, en het vertrouwde hoekman-systeem voor de kleinere, lokale fondsen. En hoewel de beursleden tot nu toe altijd hebben vastgehouden aan het principe dat de handel altijd op de beursvloer moet gebeuren, komt een volledig geautomatiseerde handel in grote fondsen via het elektronische orderscherm steeds dichterbij. Een tendens die eveneens in deze richting gaat is de uitbreiding van de telefonische avondhandel. Deze handel, na het sluiten van de beurs om half vijf, geschiedt nu al in de vijf internationals en wordt uitgebreid met negentien andere fondsen. Het gaat hierbij om een experiment van een half jaar, eerst bedoeld voor de professionele markt, maar later uit te breiden tot de particuliere beleggers.

Van Ittersum verdedigde de maatregel gisteren met het argument dat eenbetere aansluiting zou worden verkregen op de beurs van New York, die immers tot 10 uur 's avonds openblijft. Slechts weinig beurshandelaren geven het veel kans van slagen. Want afgezien van de internationals die een notering op Wall Street hebben, zitten de handelaren in New York absoluut niet te wachten op de mogelijkheid de lokale Nederlandse aandelen te verhandelen, zo maakten de Amerikanen in april nog duidelijk aan een afvaardiging van de Nederlandse beurs. Ook de optiebeurs, die voor enig volume in handel zou moeten zorgen, blijft 's avonds gesloten.

Het doorgeven van de koersinformatie van de handel nabeurs aan particuliere beleggers de ruggegraat van de optiebeurs ontbreekt dan ook geheel. Pas als het experiment met de uitbreiding van de avondhandel een succes zou blijken, komt er wellicht een dergelijk systeem. Dat is de zaken omdraaien, zo menen veel handelaren. Dat het beursbestuur niettemin het experiment bijna tegen beter weten in doorzet, bewijst dat de nood van 'Amsterdam financial center' hoog is.