Twijfel aan bedoelingen Birmees bewind

ROTTERDAM, 29 mei In Rangoon, de hoofdstad van Birma, strijden twijfel en scepsis om de gunst van de mensen. Niet de uitslag van de eerste parlementsverkiezingen na dertig jaar is voor de Birmezen en Westerse diplomaten als een verrassing gekomen, maar wel de uitslag na de uitslag. Dat de oppositionele Nationale Liga voor Democratie (NLD) veel stemmen zou vergaren stond vast, maar dat het militaire bewind de overwinning van de Liga meteen zou erkennen lijkt niets minder dan een volte-face van een regime dat bekend stond als hard en onverschillig. De 28-jarige militaire oligarchie van generaal Saw Maung en van Ne Win, de man die volgens velen nog steeds de grote poppenspeler achter de gordijntjes is, heeft nimmer uitgeblonken in onbaatzuchtigheid.

Is het Saw Maung nu menens met de democratie of is het de zoveelste machinatie? Een militaire woordvoerder gaf gisteren toe dat de NLD na het tellen van de uitslagen in 36 districten 34 zetels had gewonnen; de door het bewind gesteunde Nationale Verenigde Partij kreeg de andere twee. In een eigen verklaring zei de NLD in 320 van de 485 districten aan de leiding te gaan. De oppositie heeft de militairen twee voor de hand liggende eisen gesteld: het vrijlaten van hun populaire leider Aung San Suu Kyi, die sinds vorig jaar onder huisarrest staat en besprekingen over een overdracht van de macht. De belangrijkste angel in het democratisch proces is de nieuwe grondwet, die door de net gekozen parlementariers eerst moet worden opgesteld. De tijd die daaraan zal worden besteed, geeft de militairen ruimschoots de gelegenheid hun eigen positie veilig te stellen. Twee jaar geleden stond Birma in vuur en vlam door een massale volksopstand en leek het land in versneld tempo de overgang naar een democratie te maken. Ne Win had na zijn staatsgreep in 1962 het land geleid op 'de Birmese weg naar het socialisme'. De revolte tegen Ne Win werd een debacle. De oude leider zelf verdween naar de achtergrond, maar hij dirigeerde zijn adjudanten naar voren: op 18 september 1988 maakte het leger ten koste van honderden, mogelijk duizenden doden een eind aan de volkseuforie. Binnenslands zakte Birma verder weg in een moeras van onderdrukking en economische chaos, terwijl het land door sancties nog geisoleerder kwam te staan dan het al was. De deplorabele toestand van de Birmese economie is voor de machthebbers waarschijnlijk een belangrijke reden geweest voor een koerswijziging, ook het eigen luie leven kwam in gevaar.

De belofte voor vrije verkiezingen en terugkeer naar democratie werd door de Birmezen met de grootst mogelijke argwaan bejegend. En de manier waarop in de lange aanloop naar de verkiezingen eind 1988 werden ze al aangekondigd met opposanten van de SLORC, de onheilspellende afkorting van de regerende Staatsraad voor Herstel van Orde en Gezag werd omgesprongen, beloofde weinig goeds. Aung San Suu Kyi (44), dochter van de in 1947 vermoorde vader des vaderlands Aung San, die in 1988 na een langdurig verblijf in Groot-Brittannie terugkeerde naar eigen land en zich ontpopte tot NLD-leider, werd in juli 1988 op effectieve wijze de mond gesnoerd. Al tien maanden is taal noch teken van haar vernomen. De tweede leider van de Liga, de gepensioneerde generaal Tin Oo, zit een straf uit van drie jaar werkkamp wegens 'het zaaien van tweedracht in het leger en het aanzetten van haat tegen de militairen'. Volgens Amnesty International werden het afgelopen jaar enige duizenden dissidenten opgepakt.

Het toelaten van buitenlandse waarnemers vond Rangoon aanvankelijk onnodig. Zaterdag werd alsnog besloten een groep van zestig in Bangkok wachtende buitenlandse verslaggevers toe te laten. Media die eerder melding hadden gemaakt van schendingen van de mensenrechten in Birma werden evenwel niet toegelaten.