Wereldwonder of wereldkitschmuseum?

De grootste Witte Olifant ter wereld staat in Boekarest op een door mensen gemaakte berg. Casa Republicii, het Huis van de Republiek.

Het Huis staat er sinds dictator Ceausescu's dood nu al vijf maanden onaf te wezen en niemand weet hoe het verder moet met dit monument van grootheidswaanzin. Roemenen maken over alles ruzie dezer dagen, midden op de stoep en met zijn tienen tegelijk. Over politiek praten zij, over salami, over Westerse auto's en hoe je die kunt kopen. En over het Casa Republicii.

Dat het moet worden afgebouwd staat voor iedereen als een paal boven water, ook al kost dat nog drie jaar werk voor tienduizend arbeiders en honderden miljoenen lei. Maar wat dan, wat als het klaar is? Het gebouw telt twaalf verdiepingen, drie keer de inhoud van het hele paleis van Versailles, met een wirwar van gangen en onpraktische balzalen. Plaats genoeg om alle ideeen uit te voeren die de Roemenen op straat met zijn allen kunnen bedenken.

Sinds januari is het gebouw open voor het publiek. Bij de uitgang ligt een gastenboek, met het verzoek zes vragen te beantwoorden, waaronder: wat vindt u van het gebouw en welke bestemming moet het krijgen? Roemenen kunnen geestig zijn, maar niet in dit gastenboek. Het staat vol antwoorden die niet de indruk wekken ironisch bedoeld te zijn. 'Prachtig!', 'Verbluffend bouwwerk', 'Wereldwonder', 'Een echt huis voor Roemenie'. En de bestemming: 'Voor een internationale organisatie', 'Een museum', 'Kantoren'. Prikkelender antwoorden zijn met een lantaarn te zoeken: 'Het wereldmuseum van de kitsch'. Of misschien: 'Het hoofdkwartier van het Front van Nationale Redding'. Navraag bij de bezoekers van het gebouw levert evenmin tintelende ideeen op: 'De regering', 'De Verenigde Naties'. Veel bezoekers blijken wat in de war gebracht te zijn door het gebouw. Natuurlijk vinden zij dat het er eigenlijk niet had moeten staan. Maar nu het er staat, bekennen zij verlegen dat zij het prachtig vinden, dat zij er trots op zijn 'dat Roemenen zoiets moois kunnen maken'.

Een vrouw: 'Zonder uitbuiting van de arbeiders was er geen enkel monument gebouwd in de wereld. Zo gaat dat nou eenmaal in de geschiedenis.' Ceausescu wilde in het Casa Republicii al zijn staats- en partijorganen onderbrengen. Hij had er een kwart van het oude Boekarest voor laten slopen. Tien werkzalen had hij voor zichzelf gereserveerd, voor elk van zijn functies een. In zijn presidentiele kamer, met metershoge walnotenhouten betimmering, stond al een zeven meter lang bureau op hem te wachten. Hij hield van walnotenhout, zijn vrouw van wilde-kersenhout.

De Leider had voor zijn werkpaleis twee ontvangsthallen bedacht. Aan de zijkant zou hij als partijleider ontvangen en aan de voorkant als president. Tachtig bij dertig meter is deze laatste hal, twintig meter hoog.

Samen met Mircea Chirperean, elektricien, maar gids sinds januari, liep ik tweeeneenhalf uur door het gebouw. Kamers en hallen vol zuilen en krullen gingen we door en Mircea bleef maar hopen dat ik het mooi ging vinden.

De ene zaal is al helemaal klaar, met kroonluchters en tapijt en al, de andere is nog vol bakstenen en kalk. Ceausescu wilde dat zo. Elke zaterdagmiddag kwam hij op inspectie en bedacht dan dat zaal X of Y de volgende week helemaal af moest zijn. Mircea: 'Een week later kwam hij dan terug en zei: nee, het moet helemaal anders. Maar hoe anders, dat kon hij niet zeggen. Dan begon hij te stotteren en met zijn armen te maaien: anders moest het, gewoon anders.

De hal aan de zijkant, die van de partijleider, had eerst drie grote deuren. De grote bouwmeester wist opeens dat vijf deuren mooier was. Er kwamen vijf deuren. De hal had een zuil in het midden. Die moest weg, besliste Ceausescu. Maar die zuil staat er voor de constructie, zeiden de architecten. Dus moest de constructie anders.

Ruim zes jaar is er aan het Casa Republicii gewerkt. Maar niet alleen aan deze tempel van megalomanie. Haaks op het Huis staat een boulevard van vijf kilometer lang met duizenden, veelal nog lege appartementen. En naast Zijn paleis staat Haar paleis, kleiner maar even van 'groot' van stijl: de Academie van Wetenschappen waarvan Zij (vier klassen lagere school) president was, doctor ingenieur.

Mircea neemt me mee naar het dak van het Huis, honderdveertig meter hoog. 'Dit is het grootste kantorengebouw in de wereld na het Pentagon', weet hij. Wij dalen af naar de kelder, waar negen meter onder de grond een theaterzaal met achthonderd zitplaatsen is gebouwd. 'Behalve in Constantinopel hangt er nergens in de wereld zo'n grote kroonluchter', wijst Mircea. Hij is al een echte gids, die hebben altijd van dat soort hinderlijke feitjes paraat.

Hoe kon hij aan zulke waanzin meewerken? Hij had geen keus, ik wist het en toch vroeg ik het. Mircea hield zich op de been met de gedachte: 'Eens is Ceausescu dood en dan is dit het huis van het volk.'

Hoe kan hij deze kitsch mooi vinden? 'Kitsch? Het is neo-Frans met invloeden van Roemeense en klassieke stijlen?' Ceausestisch post-modernisme dus? 'Nee, gewoon mooi!'

Foto Rob Mieremet Het onder leiding van Ceausescu gebouwde Casa Republicii in Boekarest