Schaker Gary Kasparov verliest een politieke partij

MOSKOU, 28 mei Ook grootmeester Gary Kasparov kent zijn grenzen. Zo resoluut als hij indertijd wereldkampioen schaken werd bleef, zo moeizaam heeft hij tot nu toe zijn partijpolitieke ambities weten te bevredigen.

Afgelopen weekeinde had hij zijn grote sprong voorwaarts willen maken. In hetzelfde gebouw waar door de week het uitvoerende districtscomite, de plaatselijke afgevaardigden in de gemeenteraad van Moskou en de partij-controlecommissie van het naar de Oktoberrevolutie vernoemde district achter Gorki-park zetelen, zou zaterdag en zondag de nieuwe Democratische Partij van Rusland moeten worden opgericht. Kasparov had zich voorgenomen meteen een van haar leiders te worden, zowel in persoonlijk opzicht als in politieke zin.

Maar hij verloor de strijd. En dat had hij ten dele aan zichzelf te wijten. Als een der organisatoren van het eerste congres hoopte hij een dominante rol te kunnen spelen. Gekleed in een fraai donkergroen tweed-pak en lopend op moderne Italiaanse pennyshoes (op zich al een teken van onderscheid op het congres) poogde hij gisteren dan ook de hele dag om de meningsvorming naar zijn hand te zetten. Nu eens op het podium als spreker, dan weer als technisch voorzitter en nog vaker tijdens spontane persconferenties en vraaggesprekken voor en achter de presidiumtafel in de zaal of in de wandelgangen.

Met zijn politieke inzet had hij nog enig succes. Die liet aan duidelijkheid niets te wensen over. De Democratische Partij diende een onversneden 'anti-communistisch' profiel te hebben. Alleen als de partij zich scherp zou distantieren van de communistische partij zou ze toekomst hebben. 'Ik verzet me ertegen om anti-communisme en fascisme als synoniem te blijven beschouwen. We moeten openlijk anti-communistisch zijn, want over niet al te lange tijd zullen miljoenen de partij er ook van beschuldigen dat ze de staat failliet heeft laten gaan', aldus Kasparov.

De wereldkampioen had zich voorgenomen om de initiatiefnemer voor het congres, parlementslid Nikolaj Travkin (onlangs demonstratief uit de communistische partij gestapt), de pas naar het voorzitterschap af te snijden. Via vele omtrekkende bewegingen moest dat gebeuren. Aanvankelijk gebruikte hij zijn rol als technisch voorzitter van het congres om zijn idee kracht bij te zetten dat de partij geen centraal apparaat mocht hebben en dus ook niet een voorzitter. Maar in die hoedanigheid maakte hij binnen een kwartier een chaos van het congres. Hij praatte vooral zelf, in het tempo van een mitrailleur bovendien, en als iemand anders langer dan tien seconden sprak, riep hij er steeds dwars doorheen 'genoeg, ga zitten, genoeg'. Het voorzitterschap werd vervolgens overgenomen door een professionelere politicus, de Russische volksvertegenwoordiger Michael Tolstoj die als een deus ex machina de impasse dacht te kunnen doorbreken met een compromis-voorstel: het uitstellen van alle organisatorische beslissingen. Maar zelfs dat verzoenende idee vermocht op het congres geen meerderheid te halen. Kasparov zelf deed ook geen enkele moeite om het als zodanig te herkennen. Hij had het na zijn verwijdering als technisch voorzitter te druk met andere dingen. Het signeren van de rode stemkaarten voor enkele fans en de vele spontane vraaggesprekken namen hem te zeer in beslag.

Na talloze verwarrende stemmingen besloot het congres Kasparov niet zijn zin te geven. Als had hij net een partij van aartsrivaal en communist Karpov verloren, zo verwerkte hij zijn nederlaag. Hij verliet onmiddellijk de presidiumtafel om met zijn aanhangers te overleggen en ging vervolgens in de zaal zitten met zijn hoofd in zijn armen opgeborgen, alsmaar met zijn duim en wijsvinger driftig over z'n ogen en neus wrijvend.

Dat was het signaal voor de complete chaos. Ook technisch-voorzitter Tolstoj gaf de moed op om nog leiding te geven aan de besluitvorming. Achter hem begon een congresganger eigener beweging de oude tsaristisch Russische wit-blauw-rode vlag van het decor te verwijderen. In de zaal werd gescandeerd. En wie een van de twee beschikbare microfoons in handen kreeg, begon er onverwijld iets in te zeggen, ook al bleef dat onverstaanbaar omdat er telkens toevallig tegelijkertijd door de andere microfoon ook luid werd meegediscussieerd.

Schorsing voor delegatie-overleg bood uiteindelijk uitkomst. Toen bleek tevens dat Kasparov zich niet voor een gat liet vangen. De wens van het congres om een leider te kiezen, moest uiteraard als 'totalitair en bolsjewistisch' worden veroordeeld. Maar als 'fractie' zou de groep rondom Kasparov doorgaan, zo kondigde hij aan.

Intussen nam het congres in relatieve rust ook nog even haar beginselprogramma aan. Maar de vraag of de Democratische Partij van Rusland na haar eerste congres veel kracht kan bijzetten aan haar voornaamste eis (de verkiezing van een Constituerende Vergadering die een liberale grondwet naar Westeuropees model moet opzetten) kon daarna niet meer serieus aan de orde komen. Hoe 'anti-communistisch' en 'democratisch' ook, aan het uitstippelen van een strategie kwam de partij reeds bij haar oprichting niet toe. Wellicht dat Kasparov het straks met een eigen partij nog eens probeert. Daar heeft hij veel energie voor over. Negatieve gevolgen voor zijn finale schaakmatch tegen uitdager Karpov vreest hij namelijk niet, zei hij, over zijn tegenwoordige politieke aspiraties.