Wedstrijdzeilen over lange afstand is opzoeken vanellende

Omgeven door een tumult van donderslagen, toeschouwersboten en overgekomen publiek uit Nieuw-Zeeland arriveerde dinsdagavond in Southampton de winnaar van de Whitbread round the World-race, het zeiljacht Steinlager II met aan boord schipper Peter Blake. Na vijf keer aan deze race te hebben deelgenomen en met overwinningen in zeilwedstrijden uiteenlopend van de Fastnet-race tot de Round Australia-race, behoort Peter Blake (41) tot de beste zeezeilers ter wereld. Na meer dan driehonderdduizend zeemijlen besluit Blake zijn actieve zeilcarriere met de overwinning op gecorrigeerde en gezeilde tijd in elke etappe van de Whitbreadrace, waarmee hij de prestaties van het beroemde Nederlandse jacht 'Flyer' heeft overtroffen.

Is oceaanracen leuk? Deelnemen aan de Whitbreadrace is niet leuk. Wedstrijdzeilen over lange afstanden is het bewust opzoeken van ellende, waar de boot door een juiste aanpak zo snel en veilig mogelijk doorheen moet worden geloodsd. Iedere keer krijg je met onverwachte tegenslagen te maken waar je doorheen moet, hetgeen doorzettingsvermogen vereist. Als je na een paar duizend mijl onder zware omstandigheden weer in de haven afmeert en het blijkt dat de tegenstander, die je op zee meestal niet kunt zien, is verslagen, dan geeft dat een immense bevrediging. Lange afstand-zeilen trekt mij daarom meer dan zeilen over de korte baan.

Bent u een voortdurend strijdlustig ingestelde zeiler? Als dat niet het geval was, dan zat ik hier niet. Ik schreeuw echter niet van de daken hoe goed onze boot wel wordt gezeild. Ik vind dat het weinig zin heeft om een zogenaamd competitieve houding aan te nemen, zoals sommige sportlieden wel doen om de tegenstander te imponeren. Resultaten spreken voor zich.

Hoe komt het dat u na bijna twee jaar nog nooit met de de schipper van het Engelse jacht Rothmans heeft gesproken? In de haven liggen de deelnemende jachten toch vlak naast elkaar? Schippers van andere boten zijn in de eerste plaats tegenstanders; in principe beschouw ik hen daarom als vijanden. Ik heb er geen behoefte aan in de haven met hen van gedachten te wisselen, ons team staat op zichzelf. Natuurlijk sluiten mijn bemanningsleden vriendschappen in de haven, maar dat is geen op zichzelf staand doel. Wij varen om te winnen.

Er wordt beweerd dat u zowel een uitstekende manager als een excellente zeiler bent. Welke van deze eigenschappen is het meest doorslaggevend om de race tot een succesvol einde te brengen? Het belangrijkste is allereerst, en dat geldt voor iedere tak van sport, dat je van de sport houdt. Iemand die iets wil bereiken in deze sport, moet met een groot enthousiasme onderaan beginnen. Daardoor doe je de basiskennis op waar je naderhand in een leidinggevende positie op kunt terugvallen. Maar met zeilkennis alleen red je het niet. Deze race zul je nooit winnen als er geen goede manager aan boord is. Op zee ben ik overall-manager, terwijl er op de wal iemand rondloopt die in de vorige race met mij heeft gezeild. Als de schipper uitsluitend over managerskwaliteiten beschikt, zul je de race evenmin winnen.

Bij u aan boord wordt niet geschreeuwd. Tijdens de race kwam u iedere wacht slechts een uur aan dek, zonder mensen te corrigeren, te commanderen of aanwijzingen over de zeilvoering te geven. Waaruit bestond uw taak aan boord eigenlijk? Over de zeilvoering hoeft op onze boot niet te worden gepraat; een jaar voor de start wist ieder bemanningslid precies welk zeil onder welke omstandigheden moet worden gevoerd. Als je daar tijdens de race nog over moet nadenken, dan ben je te laat. Mensen met een grote verantwoordelijkheid moet je in hun waarde laten. Als de wachtleider bijvoorbeeld een fout maakt, dan neem ik hem na afloop van de wacht apart om dat door te nemen. Als je in het openbaar over zo iemand heen loopt of aan dek gaat lopen kafferen, dan verliest de betreffende persoon op den duur het respect dat hij nodig heeft om zijn taak uit te voeren. De taak van de schipper bestaat overwegend uit het nemen van eindbeslissingen. Door continu met anderen te overleggen, krijg je uiteindelijk de beste beslissing. Het is dus met name niet zo dat ik mij, zoals sommige schippers wel doen, in een hoekje opsluit om mij daar in mijn eentje zorgen te gaan zitten maken. Ook werk ik mee aan dek, neem af en toe het roer en help de bemanning met het uitvoeren van reparaties. Door op beperkte schaal deel te nemen aan alles wat zich aan boord afspeelt, hou je naar mijn idee het beste overwicht.

Bemanning op een wedstrijdjacht wordt geselecteerd op vakkennis, zeilerskwaliteiten en persoonlijkheid. Is het belangrijker dat een bemanmingslid goed met u overweg kan of is zijn wil om te winnen doorslaggevend? Het selecteren van de juiste bemanning is cruciaal in deze race. Het aantal mensen in Nieuw-Zeeland dat in aanmerking komt, is een select groepje dat elkaar al jarenlang kent. Daaruit selecteer je specialisten, uiteenlopend van zeilmaker tot computerdeskundige. Deze mensen moeten over een lange ervaring beschikken, de meeste van hen hebben dan ook al in een vorige race meegevaren. Dan moet je iemands motivatie beoordelen: wat heeft deze persoon er voor over om te winnen? Als iemand, ook al is hij nog zo goed, begint te vragen hoeveel vrije tijd hij zal krijgen en hoeveel geld hij zal verdienen, dan wijs ik hem direct de deur. Met de voorlopige selectie ga ik dan twee jaar zeilen om de boot onder alle omstandigheden te leren kennen en om uit te vinden of de mensen in het team passen. Voordat de race begint moet je daar voor iedereen honderd procent zeker van zijn, want het wisselen van de bemanning tijdens de race gaat onvermijdelijk ten koste van de snelheid. Iemand die niet in de groep past of niet met mij overweg kan, wordt niet geselecteerd. Ik vind het dan ook onjuist dat door sommige sponsors een ontwikkeling in gang is gezet dat zij een boot bouwen en daar dan zelf de bemanning bij zoeken. Mensen die niet zelf op de boot meezeilen, zijn niet in staat om te beoordelen wie er wel en niet meemogen.

Een niet onbelangrijk deel van deze overwinning is aan het ontwerp van uw boot te danken. Zou het niet eerlijker zijn om in de toekomst over te gaan tot het instellen van een strikte eenheidsklasse? Toen in de eerste etappe bleek dat Steinlager sneller was dan de overige deelnemers, begon de concurrentie controversiele opmerkingen te maken zoals dat zij die romp wel eens uit het water wilden zien. Het is moeilijk om populair te blijven als je de etappe met een dag voorsprong wint, maar daarbij wil ik wel aantekenen dat het ontwerp van onze boot mede het resultaat is van harde lessen die tijdens de vorige race en nog verder in het verleden geleerd zijn. Een ontwerper weet ook niet alles; zijn taak is een boot te ontwerpen zoals de klant het wil hebben. Ieder afzonderlijk onderdeel van Steinlager is ontworpen in overleg met het bemanningslid dat verantwoordelijk is voor het betreffende onderdeel. De keuken, die alles bij elkaar slechts dertig kilo weegt, is bijvoorbeeld eerst op de wal nagebouwd om hem daar verder te perfectioneren. Naar mijn idee is het een belangrijk onderdeel van deze race dat een deelnemer aan de start verschijnt met de boot die hij het meest geschikt acht.

Fisher and Paykel Nieuw-Zeeland zat u de hele race voortdurend op de hielen, terwijl zij soms zelfs een voorsprong op u had. Hoe wist u de tegenstander iedere etappe op het laatste moment toch weer te verslaan? Fisher and Paykel is toch net een iets andere boot. Maar het belangrijkste verschil is de tactiek. Met zulke geringe verschillen in deze race kun je je het niet permitteren om ook maar een tactische fout te maken. De eerste etappe hebben wij voluit gevaren en een grote voorsprong opgebouwd. Daarna zijn wij steeds dicht in de buurt van de tegenstander gebleven om elk risico te vermijden, om dan aan het eind van de etappe bij ze vandaan te varen. Dat moet enorm frustrerend voor ze zijn geweest. Hoe komt het dat Nieuw-Zeeland met de eerste twee plaatsen in deze race, het bereiken van de halve finales in de America's Cup en voortdurend hoge klasseringen in de Admiral's Cup de toonaangevende zeilnatie van de wereld is? Nieuw-Zeeland beschikt over schitterend zeilwater, met overal baaien, eilanden en onbedorven natuur. Als jongetje van acht ga je niet op straat voetballen, maar word je door vader in een zeilbootje gepropt. Daardoor is een brede top in de jeugd ontstaan, die steeds wordt aangevuld. In Nieuw-Zeeland varen meer dan 250.000 zeilboten rond. Op radio en televisie wordt veel aandacht aan de zeilsport besteed, zelfs aan wedstrijden waar ze in Europa nog nooit van gehoord hebben. Sponsors krijgen waar voor hun geld. In Nieuw-Zeeland kan het publiek urenlang naar beelden van een zeilboot op de oceaan zitten staren, ook al is het in principe doodsaai. De belangstelling voor het zeilen is enorm.

Wat heeft u als mens geleerd in twintig jaar oceaanzeilen? Zo'n vraag is mij te filosofisch. Ik heb zoveel verschillende mensen ontmoet, exotische eilanden bezocht, rare feesten meegemaakt. Maar ook heb ik eindeloze conflicten tussen zeilers meegemaakt, met sponsors moeten onderhandelen, zonder mast in een gierende Zuidelijke Oceaan rondgedobberd en pech moeten verwerken. Alles bij elkaar zijn de laatste twintig jaar van mijn leven volledig door het zeilen in beslag genomen. Hierna neem ik een jaar vakantie om alle aandacht aan vrouw en kinderen te besteden. Om toch enig antwoord op de vraag te geven: als ik straks met een zeilersdas om mijn nek een bedrijf zou binnenstappen, dan wordt ik vele malen hoger aangeslagen dan iemand die slechts met een papiertje van de universiteit komt aanzetten. Maar vooralsnog zie ik mijzelf niet van negen tot vijf op kantoor zitten.