Uitkomst spoorwegstaking vooral psychologisch van grootbelang; Poolse regering op de proef gesteld

WARSCHAU, 26 mei Vier maanden lang hebben 40 miljoen Polen de bittere pil van de economische hervormingen geslikt, met een incasseringsvermogen, een realiteitszin en een solidariteit die ook henzelf heeft verbaasd. Tot een week geleden een kleine, radicale minderheid van 2000 arbeiders bij de Poolse spoorwegen het welletjes vond, in staking ging, ondanks hun kleine aantal het treinverkeer in een-derde van het land lamlegde en niet alleen het hele kwetsbare stelsel van de economische hervormingen, maar ook het voortbestaan van de regering Mazowiecki in gevaar bracht.

De actie begon op 10 mei, toen in Slupsk, in noord-west Polen, negen arbeiders in hongerstaking gingen. Ze eisten een verhoging van hun loon tot 110 procent van het gemiddelde landelijke inkomen, een grondige organisatorische en structurele reorganisatie van de spoorwegen en een verwijdering van de oude nomenclatoera geen eisen die sterk de aandacht trokken, want over een volledige reorganisatie en een personele zuivering van de spoorwegen wordt al geruime tijd onderhandeld.

Aanvankelijk reageerde dan ook niemand: kleine protestacties van groepjes als in Slupsk zijn aan de orde van de dag. Pas toen na tien dagen niets was gebeurd breidde de hongerstaking zich uit tot 35 arbeiders en gingen andere collega's in staking eerder om redenen van collegialiteit dan omdat men in de realisering van de eisen geloofde. Het treinverkeer rond Slupsk en Torun werd stilgelegd, in een aantal steden werden waarschuwingsstakingen gehouden en de landelijke media, de politiek en de vakbonden raakten gealarmeerd door de proporties die de actie begon aan te nemen.

Sindsdien heeft de staking zich tot gisteren dagelijks uitgebreid. Hoewel het aantal stakers 2000, nog geen half procent van het totale spoorwegpersoneel in Polen gering bleef, rijden in het noord-westen van Polen geen treinen meer. Op dertien stations wordt gestaakt, drie grote knooppunten blijven geblokeerd, vier van de vijf Oostzee-havens Szczecin, Swinoujscie, Gdynia en Kolobrzeg zijn noodgedwongen stilgelegd, en de vijfde, Gdansk, is van tijd tot tijd onbereikbaar voor het treinverkeer vanuit Silezie, het hart van de zware industrie en leverancier van kolen, Polens belangrijkste exportprodukt. Honderden goederentreinen zijn gestrand. De economische schade als gevolg van de staking loopt in de tientallen, zo niet honderden miljoenen.

De regering heeft zich in het conflict hard opgesteld en met reden: Masowiecki weet dat hij, als hij de stakers hun zin geeft, een precedent schept en de deur opent voor soortgelijke acties in andere sectoren van de economie. Half Polen zou in staking gaan omdat iedereen er ten slotte sinds januari evenzeer op achteruit is gegaan als de spoorwegarbeiders. Dat zou het eind van het met zo veel pijn en moeite doorgevoerde en met zo veel zelfbeheersing geaccepteerde hervormingsprogramma zijn en de deur weer wijd openzetten voor de hyperinflatie waarvan de Polen zich net moeizaam hebben bevrijd. Het zou ook het eind zijn van de regering zelf zonder dat er een geloofwaardig alternatief is.

Solidariteit heeft zich vanaf het begin van de spoorwegstaking gedistantieerd, met het argument dat de eisen weliswaar gerechtvaardigd zijn niemand in Polen, inclusief de regering, is het op dat punt oneens met de stakers maar dat het stakingsmiddel te drastisch is en dat de economie zich geen loongolf kan veroorloven. Lech Walesa zag wegens de staking af van een voorgenomen reis naar Scandinavie, maar weigerde in te gaan op de eis van de stakers, voor overleg naar Slupsk te komen.

Ook de OPZZ, de bond van het voormalige regime, deed aanvankelijk niet met de stakers mee, maar besloot donderdag, in een poging munt uit de situatie te slaan, de stakers toch te steunen. De staking gaf de OPZZ de kans zich op te werpen als de ware verdedigers van de arbeidersbelangen en de 'post-communisten' zijn opportunistisch genoeg om die kans te grijpen.

Dat betekend niet dat de stakers veel sympathie genieten. Volgens een gisteren gepubliceerde peiling hebben de meeste Polen begrip voor de argumenten van de regering: maar 16,6 procent van hen steunt de staking. De meerderheid, zo bleek uit de peiling, ziet de actie van de stakers als een vorm van chantage.

Gisterenmiddag kwam de eerste kleine doorbraak in het conflict, dat de hele week op het scherp van de snede is uitgevochten: de hongerstakers gaven hun actie op en op twee stations waar werd gestaakt is het werk hervat. Het begint erop te lijken dat de staking afloopt en dat de stakers de strijd aan het verliezen zijn. Als die trend zich voortzet boekt Mazowiecki een vooral psychologisch zeer belangrijke overwinning.