POLEN

Tot vorige maand toen Przerwana Dekada (Het afgebroken decennium) verscheen, Giereks memoires, in de vorm van een lang, vaak bitter en op veel punten stevig gekruid interview met de journalist Janusz Rolicki. De dag nadat Gierek zelf in een televisiepraatje de publikatie van het boek had aankondigd stond voor de deur van de drukkerij de langste rij van Warschau, een rij die zich rond een volledig woonblok slingerde. Na een dag was de prijs van het boek - 26.000 zloty (fl.5,50), precies een gemiddeld daginkomen, het is het duurste boek op de Toptien-lijst) - al verdrievoudigd.

Een paar dagen later echter liep de schrijver Wojciech Zukrowski naar aanleiding van een uitspraak van Gierek in het boek naar de rechter. Hij eiste dat het boek uit de handel zou worden genomen omdat de voormalige partijleider hem in zijn waardigheid had aangetast. Het ging hem om een passage waarin Gierek het heeft over Mieczyslaw Moczar, lid van de partijtop in Giereks tijd en berucht om de rol die hij tijdens de antisemitische uitwassen van 1968 speelde. Gierek, in zijn boek: ' Het is mogelijk dat hij met Zukrowski's pen Barwy Walki (De kleuren van de strijd) heeft geschreven. (...) Hij verwierf zich met tamelijk goedkope nationalistische retoriek de steun van artistieke kringen. Als een groot beschermheer van de kunst deelde hij glimlachjes en onderscheidingen uit en trok hij kunstenaars aan, eminente schrijvers als Zukrowski (...).' Zukrowski protesteerde dat hij Moczars boek niet had geschreven en evenmin een lintje had ontvangen. Hij eist een forse schadevergoeding en, in afwachting van het proces, een tijdelijk verkoopverbod. De rechter gaf hem gelijk en Giereks boek verdween uit de winkels. Niet voor lang overigens, want het wordt nog steeds verkocht. De bovenvermelde passage is in alle exemplaren gewoon doorgestreept. Binnenkort begint het proces, waarbij Gierek zal moeten bewijzen dat Zukrowski 'mogelijk' Moczars boek heeft geschreven - wat simpeler klinkt dan het is.

Het bijna ontbreken van nieuwe Poolse literatuur op de Toptien-lijst illustreert het dal waarin de Poolse literatuur is terechtgekomen: er verschijnt maar weinig en maar weinig dat de moeite waard is. De enige Poolse bellettrie-schrijvers in de Toptien zijn Andrzej Szczypiorski, wiens Poczatek (Begin) al in 1986 verscheen en nu zijn vierde druk beleeft. Het is inmiddels in veertien talen vertaald (in het Nederlands onder de titel De mooie mevrouw Seidenmann, Uitg. Amber '88, fl.29,90).

Alleen

Abecadlo kisiela (Het ABC van Kisiel) van de hoogleraar, schrijver, journalist, componist, essayist en aforismenproducent Stefan Kisielewski - Kisiel is zijn bijnaam - is werkelijk nieuw. Zijn ABC bestaat uit een verzameling soms kritische, soms lovende, vaak vinnige en altijd persoonlijke indrukken van bekende persoonlijkheden in de Poolse politiek en cultuur. De andere boeken op de Toptien zijn vertalingen, non- of semi-fiction. Wielka przemiana (Grote verandering) van Rafal Krawczyk is een populair-wetenschappelijke verhandeling over de nieuwe economie en het nieuwe politieke systeem. 'Lenin' van Antoni Ossendowski is de herdruk van een vooroorlogse roman, gebaseerd op de biografie van Lenin. Het boek - uitermate kritisch ten aanzien van de stichter van de Sovjet-staat is na de oorlog 45 jaar lang verboden geweest. Dat geldt ook voor een soortgelijk boek op de lijst, Dzierzynski, czerwony kat (Dzjerzjinski, de rode beul) van Bogdan Jaxa-Ronikier. Wat hij over de in Polen geboren grondlegger van de Sovjet-geheime politie vindt, maakt hij in de titel afdoende duidelijk.

Non-fiction is ook nummer 7 op de lijst, Psy, rasy, wychowanie (Honden, rassen, africhten) van Lubomir Smyczynski. Dobry (De goede) Uitg. Waldemar Lysiak is een politieke thriller vol verwijzingen naar politieke leiders die in het socialistische verleden een rol hebben gespeeld. Het tracht een tegenhanger te zijn van het in de jaren '50 verschenen boek De kwade van Leopold Tyrmand.

De lijst wordt afgesloten met twee vertalingen, de thriller Stacja arktyczna Zebra (Icestation Zebra) van Allistair McLean en zowaar Rachat lukum (Turks fruit) van Jan Wolkers.

Succesboeken van het moment zijn verder werken over thema's die onder het vorige bewind taboe waren. Het land wordt overspoeld door een schijnbaar eindeloze stroom boeken over de twee wereldoorlogen, Katyn, het Sovjet-Duitse Verdrag van 1939 en het interbellum en door grote aantallen biografieen van vooroorlogse leiders als Witos, Dmowski, Daszynski en vooral Pilsudski. Verder gaan werken als de Goelag Archipel van Solzjenitsyn, waarvan de eerste twee delen inmiddels zijn verschenen, ondanks de voor Poolse begrippen gepeperde prijs van 30.000 zloty (fl.6,40) per deel als warme broodjes over de toonbank en is er sinds kort een hausse in nieuwe boeken over de joodse minderheid en haar cultuur, geschiedenis en identiteit, waarvoor een zeer grote belangstelling bestaat. De Polen, zo blijkt wel uit de Toptien, hebben na 45 jaar socialisme veel in te halen en zijn daar voorlopig drukker mee dan met het scheppen van iets nieuws.