'In Nederland is een boek altijd te duur'

'Ach, de Bezige Bij is ook een beetje een rare naam', zegt uitgever Eelco van der Waals (34) verontschuldigend als hij de naam van zijn uitgeverij, AHA Books, hardop uitspreekt. 'Die naam is per ongeluk ontstaan.' AHA staat voor Art History Architecture. Naast kunstgeschiedenis in de breedste zin van het woord richt de uitgeverij zich ook op architectuur, vormgeving en museologie. Het fonds van AHA Books bestaat onder meer uit boeken over wolkenkrabbers, over het denken van de architect, over treinvormgeving en over de plaats van het museum binnen de cultuur.

Eelco van der Waals is als zoveel uitgevers per ongeluk in het vak terechtgekomen. Na een opleiding MO Nederlands gaf Van der Waals zich op voor de Frederik Muller Academie, de uitgeversopleiding in Amsterdam. Hij was al aangenomen toen hij in de krant een advertentie zag voor stenograaf bij de Tweede Kamer. Hij solliciteerde, werd aangenomen en na een interne opleiding werkte hij twaalf jaar op het Binnenhof.

Van der Waals: 'Toch wilde ik het boekenvak in. Naast mijn werk op het Binnenhof ben ik produktiewerk voor uitgeverijen gaan doen. De Kamerrecessen vielen wonderwel samen met de pieken in het boekenvak. Ik heb ervaring opgedaan bij Bzztoh in Den Haag, wat toen een heel leuke uitgeverij was met een literair tijdschrift en literaire avonden. Daar heb ik zo'n beetje het vak geleerd. 'Op een gegeven moment kwam ik een paar auteurs tegen met prachtige manuscripten die niet konden wachten, dus toen werd ik uitgever. Mijn eerste boek, The skyward trend of thought van Thomas van Leeuwen, is nog in Den Haag uitgegeven.'

Oppassen

AHA Books is inmiddels gevestigd in Amsterdam. Hoewel Van der Waals als enige aan de uitgeverij verbonden is, spreekt hij voortdurend van 'wij'. Hij werkt met een vaste ontwerper en enkele anderen nauw samen maar er is niemand in dienst bij het bedrijf. 'Ik wil wel groeien, maar je moet daar voor oppassen. Nu ben ik van begin tot eind betrokken bij ieder boek. Grote uitgeverijen bestaan eigenlijk uit allemaal kleine uitgeverijtjes. Maar een boek is een komplot van een paar mensen en dat is ook het beste.' De uitgeverij is vanaf 1988 actief. Het fonds telt nu acht uitgaven, die oplagen hadden van om en nabij de 2500. Nieuwe titels zijn in de maak. Met financiele steun van de SDU in de vorm van leningen heeft AHA Books de uitgaven kunnen bekostigen. 'We zitten nu in het tweede jaar. In deze branche heb je twee a drie jaar nodig om iets op te bouwen. Het wordt me soms droef te moede als ik zie hoe Nederland met cultuur omspringt. In Nederland is een boek altijd te duur. Als een tijdschrift 15 gulden kost, kijkt niemand daarvan op, maar een boek van fl.19,90 is te veel gevraagd.' Sombere gedachten over Nederland en de cultuur hebben Van der Waals er niet van weerhouden een uitgeverij op te zetten. AHA Books wil zich ontwikkelen als uitgeverij van professionele boeken voor en over musea en hun collecties. 'Wij proberen ons te onderscheiden door het maken van boeken voor specifieke doelgroepen', aldus Van der Waals. 'Dat hebben we tot nu toe al gedaan maar dat zal alleen maar sterker worden. De meeste kunstboekenuitgevers zoeken echt de massamarkt. Daar voelen wij niet voor. Zo'n fonds als dat van ons richt zich op twee terreinen: cultuurgeschiedenis en cultuurbeheer.' In die functie wil AHA zich ook ontwikkelen tot intermediair voor buitenlandse uitgevers op dit terrein. 'Nederland neemt geografisch en qua taal een goede positie in', aldus Van der Waals. 'Tijdens de Museumbeurs SIME in Parijs afgelopen januari sprak ik met een Engelse uitgeverij en met de International Council of Museums (ICOM). Zij verzamelen gegevens over musea. Wij werken sindsdien samen aan de professionele museumgids Wie is wie in het museum. Eerst voor Nederland, als model voor een verderstrekkende, internationale opzet. De Museumwereld is per definitie internationaal.'

Cultuurbeheer

Juist de grote exposities in musea hebben de laatste jaren veel aandacht getrokken. Het lijkt erg trendy om je als uitgever daar op te richten, maar Van der Waals bestrijdt dat: 'De media leggen veel nadruk op grote exposities. Andere museale taken zoals collectiebeheer, die eigenlijk veel belangrijker zijn, krijgen verhoudingsgewijs veel minder aandacht. Ons doel is een gespecialiseerde museumuitgeverij die professionele informatie over cultuurbeheer biedt. Daarin onderscheiden wij ons van andere uitgevers.' AHA Books heeft voor de ontplooiing in die richting al twee reeksen op stapel staan: Kunst In Bedrijf en Discours. 'In de serie Kunst In Bedrijf staat de georganiseerde kunstsector centraal. Over opera en toneelproduktie verschenen onlangs boeken van Aart Bouwmeester en Marian Buys. De reeks is bestemd voor het geinteresseerde publiek, maar ook voor het kunstvakonderwijs. Discours is een serie die zich richt op ontwikkelingen in de zorg voor het erfgoed.' De specialisatie van AHA Books bestrijkt een betrekkelijk klein terrein. Waar haalt Van der Waals de overtuiging vandaan dat de markt op zijn uitgaven zit te wachten? 'Nederland heeft zo ongeveer het hoogste aantal uitgeverijen per vierkante kilometer. Afgelopen jaar waren we in Frankfurt vierde wat betreft het aantal deelnemende uitgeverijen, en dat wil wat zeggen. Amerika is op dat punt een ontwikkelingsland. Je ziet dat kleine uitgeverijen toch het meest hun nek uitsteken. De beste boeken verschijnen bij kleine uitgeverijen.' De ambitieuze toekomstplannen verhinderen Van der Waals niet om ook nu al te genieten van zijn vak. 'Drukwerk is magie. Het mooiste is met de auteur naar de drukkerij gaan als daar de vellen uit de drukpers komen.'