H. Kaufman: VS worden financieel gezonder door crisis ofgestage sanering; Het optimisme van een ras-pessimist

NEW YORK, 26 mei Henry Kaufman, die als topeconoom van het handelshuis Salomon Brothers in de jaren zeventig een reputatie opbouwde als 'Dr. Doom' vanwege zijn pessimistische voorspellingen, was in de juichende jaren tachtig een beetje uit de mode en werd dus niet zo vaak meer geciteerd.

Maar hij is er nog steeds en hij heeft nog niets van zijn sombere wereldblik verloren, hoewel hij wel licht aan het eind van de tunnel ziet.

De laatste tijd is zijn thema: Amerika wordt een gewone grootmacht in plaats van een supermacht. Dat komt door de demilitarisatie, die Amerika een van zijn leidersrollen ontneemt; door de toenemende kracht van Europa; en doordat de VS economisch minder snel groeien dan Japan en Europa omdat die regio's hun economische huishouding beter hebben geregeld. De VS hebben hun financiele systeem in de laatste twintig jaar verziekt met excessen. De komende vier jaar zullen die problemen goedschiks of kwaadschiks worden opgelost. Wat bedoelt U met die excessen? De leningen aan Derde Wereldlanden door de banken zijn nog steeds niet volledig afgeschreven; de kredietwaardigheid van het Amerikaanse bedrijfsleven verslechtert het spaarbankenprobleem heeft een enorme omvang en wordt groter, en de gewone banken komen in de problemen door hun leningen in onroerend goed en overnemingen met een groot percentage geleend geld. Er zijn nu prominente banken van wie de obligaties 300 tot 500 basispunten (3 tot 5 procent, red.

) meer rednement opleveren dan overheidspapier. Die banken kunnen geen nieuwe obligaties uitgeven en de koers van hun aandelen staat laag. Dat betekent dat ze beperkt zijn in hun leencapaciteit en dus niet de economische expansie kunnen ondersteunen.

Ik verwacht dat mede hierdoor buitenlandse financiele instellingen sterk zullen groeien in de VS, door overnemingen of door gewone concurrentie. Dat zal de roep om universele banken naar Europees model (die zowel leningen verstrekken als aandelen plaatsen en verhandelen) versterken. Tegelijkertijd zal het buitensporig ruime krediet verdwijnen. In de eerste vier maanden van dit jaar werd voor maar 120 miljoen dollar junk bonds uitgegeven; vorig jaar was dat in dezelfde periode 2,6 miljard.

Alles bij elkaar levert dat over een paar jaar een gezonder financieel systeem, hoewel het wel aanzienlijk meer onderhevig zal zijn aan buitenlandse invloed. Denkt U niet dat het krappe krediet van de laatste maanden een recessie zal veroorzaken? Nee, niet in de komende twee jaar. De rente is niet al te hoog, althans niet hoger dan de afgelopen jaren, ik zie geen excessen in het bedrijfsleven zoals opgestapelde voorraden en de rest van de wereld groeit nog steeds. Krediet is wat krapper, maar de meeste bedrijven kunnen nog steeds gewoon lenen.

Hoe is het mogelijk dat de expansie nu al zo lang duurt? De recessie die eindigde in 1982 was bijzonder ernstig en liet een groot overschot aan arbeid en industriele capaciteit achter, zowel hier als in de rest van de wereld. Het bedrijfsleven leerde werk uit te besteden aan goedkope landen en dat werd vergemakkelijkt door nieuwe technologie en verbeterde comminicatie en transport. De grondstoffenprijzen waren laag, grotendeels omdat de Derde Wereld op de knieen was gebracht door haar schuldenlast. En in een paar gevallen is het internationaal beleid op ongewoon succesvolle wijze gecoordineerd, bijvoorbeeld met de schuldencrisis van Brazilie en Mexico, en de beurskrach van 1987. De expansie is overigens niet gestaag geweest; er waren kwartalen waarin de rente scherp steeg, waarin de groei bijna stilstond.

Het merkwaardige is dat al die tijd de reele rente hoog is gebleven en dat dit de groei niet heeft geremd.

De supply-siders zouden zeggen dat het komt door de belastingverlagingen; die de investeringen meer aanmoedigden dan dat de hoge rente ze ontmoedigde.

Maar een project dat gefinancierd wordt met 9 of 10 procent rente moet wel geld opleveren. En als het met junk bonds is gefinancierd moet het 15, 16 procent opleveren. De belastingvoet doet daar niets aan af.

Waarom is de reele rente zo lang zo hoog gebleven? Ik weet het niet; het bevreemdt mij. Er zijn geen simpele verklaringen voor. Maar ik geloof wel dat het niet kan blijven voortduren.

Het financieringstekort dat de laatste jaren afnam, kan dit jaar weer stijgen, tot misschien zelfs 160 miljard dollar. Sommigen zeggen dat dit niet erg is omdat het nog steeds afneemt als percentage van het Bruto Nationaal Produkt.

Ik geloof dat het slecht is omdat aanhoudende tekorten een structureel probleem opleveren. En een structureel probleem kun je alleen met pijnlijke maatregelen oplossen die de economische groei tijdelijk stilzetten.

U zegt dat het een probleem is dat aangepakt moet worden. Daar is niet iedereen het mee eens.

Als de overheid leent drukt zij de private sector uit de markt. Zij domineert de financiele markten en dat is niet haar taak.

Maar we hebben nu internationale financiele markten waar genoeg geld is.

Maar als je van buitenlanders leent, wordt je uiteindelijk een schuldenland. Hetzelfde geldt voor een handelstekort. Het is op zich niet slecht, maar als het chronisch is leidt het tot een overdracht van rijkdom naar het buitenland.

Consumenten sparen nu zes procent van het BNP; twee keer zo veel als twee jaar geleden. Ik geloof niet dat die besparingen ooit zo hoog zullen zijn als bijvoorbeeld in Japan. Amerikanen hebben een hoge levensstandaard en ik zie ze die niet opgeven. Ik denk overigens dat de Japanners ook minder zullen sparen naarmate ze welvarender worden.

U bent altijd een pessimist genoemd. Wordt het niet tijd om Uw meningen te herzien, nu het al zo lang goed gaat? In de jaren zeventig waarschuwde ik voor inflatie; in de jaren tachtig waarschuwde ik voor de risico's van het hoge overheidstekort, de schuldenlast van het bedrijfsleven, de verzwakking van het financiele systeem. Bijna al die voorspellingen zijn bewaarheid.

Maar ik ben nu optimistisch. Ik denk dat we de komende vier, vijf jaar onze problemen zullen oplossen - door een crisis of door een gestage sanering - en dat we dan politiek stabieler zullen zijn en financieel gezonder.

Vierde en laatste aflevering in een serie vraaggesprekken met Amerikaanse economen over de toestand van de Amerikaanse economie. Eerder afleveringen verschenen op 22, 23 en 25 mei.