De wereld een markt

Als de economie van een supermacht wankelt, volgt instabiliteit. De Sovjet-Unie heeft opnieuw een plan voor economische hervormingen aangekondigd. De krachtsinspanning die dat vereist laat zich afleiden uit de politieke storm die in Moskou is uitgebroken. In het parlement is een motie van wantrouwen tegen de regering-Ryzjkov ingediend. De officiele vakbonden voeren oppositie tegen het plan, dat de regering wil voorleggen aan de bevolking in een referendum.

De overgang naar een gereguleerde markteconomie zal leiden tot stijging van de voedselprijzen omdat de subsidies op voedsel zullen worden afgebroken. De broodprijs moet al per 1 juli omhoog, de overige voedselprijzen per 1 januari. Ter compensatie zullen de lonen verhoogd worden.

Aan de vooravond van de top tussen Gorbatsjov en Bush heeft een Amerikaanse functionaris de Sovjet-Unie omschreven als 'een arm, slecht geleid, onderontwikkeld, massaal vervuild, technologisch achterlijk land'.

Daar kan de Sovjet-leiding het mee doen. En de rest van de wereld ook, want hervorming kost geld.

Zie Oost-Duitsland. De Westduitse regering heeft een tweede extra begroting ingediend ter waarde van D-mark 4,75 miljard voor de financiering van een sociaal vangnet in de DDR. De Oostduitse regering wil de komende twee jaar 50 miljard D-mark op de kapitaalmarkt lenen om de modernisering van de industrie te financieren. Waar moeten al die miljarden vandaan komen? In Japan vindt men dat Japan het beste een groot overschot op zijn betalingsbalans kan houden om zo de besparingen te kunnen leveren waaraan Oost-Europa behoefte heeft.

Japanse bedrijven beginnen naar Oost-Europa te kijken. Mitsubishi en partner Daimler Benz gaan in Gorki een fabriek bouwen voor de assemblage van Mercedessen met onderdelen van beide concerns. Toyota over weegt om een autofabriek te beginnen in Bratislava, Tsjechoslowakije. De Tsjechen verhogen hun voedselprijzen overigens begin juli met een kwart.

In Polen neemt de arbeidsonrust toe. Een staking van spoorwegpersoneel legt een deel van het land lam en de boeren dreigen eveneens met protestacties.

In West-Europa zorgt de Duitse monetaire eenwording voor een tamelijk zwakke positie van de D-mark. In het EMS zijn de lire en de peseta al weken de sterkste munten. Italie heeft hiervan gebruik gemaakt om het disconto een half punt te verlagen tot 12,5 procent.

Belgie wil de malaise rond de D-mark benutten om de Belgische frank vast te klinken aan de Duitse munt, net zoals de gulden al jaren de D-mark 'schaduwt'. Zo draagt Oost-Duitsland rechtstreeks bij aan de versnelling van de monetaire unie in Europa.

De Europese Commissie en Frankrijk zijn tot een vergelijk gekomen in de slepende kwestie van de staatssteun van 12 miljard francs aan Renault. Renault moet de helft terugbetalen.

De EG heeft een eerste stap gezet in de richting van een interne energiemarkt, waardoor energie gemakkelijker van het ene land aan het andere geleverd zal kunnen worden. Over een paar jaar betrekt kerncentrale-arm Nederland kernenergie uit Frankrijk en Belgie.

De Europese elektronicaconcerns Philips en Thomson, gesubsidieerd met EG-Eureka geld, hebben een slag gewonnen in de strijd om HDTV, de televisie van de toekomst. Terwijl de Japanse elektronicagiganten de wereld een Japanse standaard voor HDTV wilden opleggen, is besloten tot vier jaar uitstel. De Europese elektronica-industrie kan nu op voet van gelijkheid met het Japanse systeem concurreren.

Nederland heeft de slag om de Europese Ontwikkelingsbank verloren. Geen Ruding en geen Amsterdam. Maar niet getreurd: het offensief voor een nieuwe ambitie is al ingezet. De Eurofed, de Europese centrale bank, moet aan de IJ-oever verrijzen. Niemand kan Amsterdam verwijten te laat te zijn: op zijn vroegst komt de Eurofed in 1994 van de grond.