Colombia tussen hoop en wanhoop

BOGOTA, 26 mei Hoop en wanhoop, democratie en dictatuur, vrede en oorlog. De trefwoorden voor de Colombiaanse presidentsverkiezingen, die morgen worden gehouden, konden niet verder uit elkaar liggen.

Een kleine veertien miljoen stemgerechtigden kunnen onder zware bewaking van politie en leger hun voorkeur uitspreken voor een van de acht kandidaten. Verwacht wordt dat in dit land met een traditioneel lage opkomst ongeveer de helft dit ook zal doen.

Voor de Colombianen staat meer op het spel dan de keuze voor een bepaalde sociaal-economisch-politieke koers. Onder druk van aanhoudend geweld van 'narco-terroristen', linkse guerrillastrijders, rechtse para-militaire groeperingen en het leger, en met het failliet van het juridische systeem, dreigt het land af te glijden naar de anarchie.

In de staatkundige hoofdstad Bogota en de 'cocaine-hoofdstad' Medellin heerst feitelijk de staat van beleg. Duizenden politie-agenten en militairen patrouilleren in de straten, bewaken personen en gebouwen en verichten aanhoudingen. Desondanks gillen de sirenes voortdurend als politie, brandweer en ambulances op weg zijn naar de zoveelste bomaanslag of schietpartij.

Vesting

Het hotel van waaruit dit artikel is geschreven, heeft het karakter van een vesting gekregen. Particuliere veiligheidsbeambten doorzoeken gangen en kamers op explosieven nadat donderdagavond bij het hotel van hetzelfde concern in Medellin een autobom ontplofte die aan ten minste zeven mensen het leven kostte.

Nadat dezelfde avond ook drie politie-agenten in Medellin werden vermoord, besloot burgemeester Juan Gomez Martinez tot het instellen van de avondklok in de stad, waar drugsbaron Pablo Escobar een prijs van zo'n achtduizend gulden op het hoofd van iedere agent schijnt te hebben gezet.

Afgelopen maandag sprak president Virgilio Barco zijn landgenoten bemoedigend toe in een ingelaste televisietoespraak naar aanleiding van de moord op de Liberale senator van Medellin, Federico Estrada Velez. 'We moeten allemaal soldaten worden op zoek naar de vrede, want wat op het spel staat is de toekomst van onze families, van onze principes, onze rechten, onze democratie', zei Barco, om daar met de nodige retoriek aan toe te voegen: 'Dat de gewelddadigen zich geconfronteerd mogen zien met een onverslaanbaar leger van dertig miljoen Colombianen.' De meest waarschijnlijke uitslag morgen zal zijn dat het 'leger' van ruim dertig miljoen Colombianen opnieuw onder leiding van een Liberale 'generaal' zal komen te staan. Cesar Gaviria Trujillo, die de in augustus vorig jaar door de drugsmafia vermoorde senator Luis Carlos Galan als presidentskandidaat voor de Liberalen is opgevolgd, is de favoriet voor de overwinning. Als enige van de belangrijkste vier kandidaten is hij vooralsnog van plan de lijn-Barco in de strijd tegen de drugsmafia voort te zetten: geen dialoog met de drugsbaronnen en uitlevering van drugsmisdadigers aan de Verenigde Staten.

Gaviria maakt dankbaar gebruik van de populariteit van zijn vermoorde voorganger, die als een geest uit betere tijden op de achtergrond van Gaviria's verkiezingsaffisches prijkt. Senator Galan was een van de meest uitgesproken tegenstanders van de drugsbaronnen.

Hij was dan ook een voor de hand liggend slachtoffer van de sicarios (huurmoordenaars) die hem tijdens een verkiezingsbijeenkomst in het openbaar namens het cocainekartel van Medellin met kogels doorzeefden. De aanslag vormde het begin van de 'oorlog' tussen de regering-Barco en de drugsmafia.

De kandidaat namens de Sociaal-Conservatieve Partij, Rodrigo Lloreda Caicedo, zijn concurrent van de Beweging voor Nationale Redding (een splinter van de Conservatieven), Alvaro Gomez Hurtado, en Antonio Navarro Wolf van de voormalige guerrillabeweging M-19 hebben zich uitgesproken voor de dialoog en tegen uitleveringen. Van dit drietal maakt alleen Lloreda nog een schijn van kans op de overwinning.

Het aanhoudende geweld, waarbij sinds augustus vorig jaar al bijna duizend Colombianen zijn omgekomen, is het centrale thema van de verkiezingen. Een theorie die momenteel opgeld doet in politieke kringen in Bogota is dat niet zozeer de drugsmafia dan wel 'extreem-rechtse krachten' of een combinatie van de twee om te trachten met moordaanslagen en blinde terreur de Colombiaanse samenleving te destabiliseren en zo de weg vrij te maken voor een militaire machtsovername of een autoritaire regering.

De socioloog Eduardo Pizarro, broer van de vorige maand vermoorde M-19-leider Carlos Pizarro: 'In de komende drie maanden moet de nieuwe regering de interne crisis de baas worden. Zo niet, dan is 'internationalisering' van het conflict onvermijdelijk.'

Pizarro noemt daarbij het mogelijk ingrijpen in Colombia door de voormalige Contadora, een groep Latijns-Amerikaanse landen waarvan ook Colombia deel uitmaakte.

Referendum

Een Amerikaanse diplomaat ziet het minder somber in, maar constateert: 'Dit is het enige land ter wereld waar criminelen de staat uitdagen. Het probleem is hoe je de orde herstelt zonder de rechten van de burgers aan te tasten. Alleen het recht kan dit doen. Er is geen alternatief.' Er is ook hoop voor de Colombianen. Donderdag ging het Hooggerechtshof te elfder ure akkoord met een morgen gelijktijdig met de presidentsverkiezingen te houden referendum over de vorming van een grondwetgevende vergadering. De bedoeling van deze Constituyente is een betere democratische afspiegeling van de Colombiaanse samenleving te bieden en hervormingen door te voeren in het ten gunste van Conservatieven en Liberalen gepolitiseerde staatsapparaat.

Vooruitlopend op de Constituyente, die ook wel 'de weg naar de vrede' wordt genoemd, zijn deze week onderhandelingen begonnen met de kleine linkse guerrillagroep EPL. Daarbij geldt het succesvolle voorbeeld van M-19, tot voor kort guerrillagroepering, nu een reguliere politieke partij. Uiteindelijk zouden alle strijdgroepen in Colombia bij dit proces moeten worden betrokken.

    • Reinoud Roscam Abbing