'Zolang de patienten buiten schot blijven is alles best'

ROTTERDAM, 25 mei Over stakingen in operatiekamers en intensive care-afdelingen is J. van der Wilk, directeur van het Landelijk Patienten/Consumenten Platform (LC/CP), zeer resoluut: 'Dat is de limit. Dat kan niet. Dat is direct levensbedreigend.'

In het Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg lagen dinsdag de operatiekamers stil door een staking. Woensdag werd gestaakt in drie Rotterdamse ziekenhuizen. Ook voor vandaag zijn stakingen op vele plaatsen aangekondigd. Toch onderneemt het LP/CP nog niets, hoewel het platform de bonden vorig jaar nog voor de rechter sleepte omdat hun acties patientenbelangen zouden schaden. 'Hoe betreurenswaardig ik dit soort acties ook vind, het is nu niet de tijd om weer naar de rechter te stappen', zegt Van der Wilk. 'Tot nog te hebben we ons bescheiden uitgelaten, temeer daar de rechter vorig jaar een aantal condities heeft geformuleerd waaraan acties in de gezondheidszorg moeten voldoen. We hebben er geen behoefte aan die verder aan te scherpen.'

De staking in het Elisabeth Ziekenhuis valt binnen die criteria, omdat de actie eenmalig is en spoedgevallen gewoon worden behandeld.

Verbeelding

Het belangrijkste criterium voor het LP/CP is of patienten schade ondervinden van acties. Vorig jaar heeft het platform niet doelbewust naar schadegevallen gezocht. Van der Wilk: 'Dat een man die op het laatste moment te horen krijgt dat een operatie niet doorgaat schade lijdt is duidelijk. Als de acties nu verder uit de hand lopen, gaan we zulke gevallen zeker registreren.' De vereniging Verplegenden en Verzorgenden in Opstand (VVIO) organiseert de laatste weken vooral acties buiten de patientenzorg, zoals de bezetting van het gebouw van de Nationale Ziekenhuisraad en dat van de Partij van de Arbeid. Van der Wilk heeft daar geen moeite mee. Zolang de patienten buiten schot blijven is alles best. 'Ik begrijp wel dat acties in de patientenzorg meer tot de verbeelding spreken, maar uiteindelijk is het effect afhankelijk van steun in de samenleving. Die is vrij snel opgebruikt als de acties te ver gaan.' Dat hij de middelen van de bonden afwijst wil niet zeggen dat hij hun doelstellingen niet deelt. Er zijn te weinig mensen in de patientenzorg en de werkdruk is hoog, beaamt Van der Wilk. Volgens hem is dat niet alleen een kwestie van capaciteit, maar ook van inefficient inzetten van personeel. Zo worden er bij herhaalde opname volgens hem te veel onderzoeken onnodig dubbel gedaan. 'Ik ben dus niet automatisch bereid om te pleiten voor meer werkers in de gezondheidszorg. Binnen het totaalbedrag van 45 miljard gulden is wel wat te schuiven. Wat ons betreft is er best te praten over premieverhoging, mits middelen ook doelmatiger worden ingezet.'

Daaronder valt voor hem ook een klantvriendelijker opstelling van ziekenhuizen, door bijvoorbeeld poliklinieken ook 's avonds open te houden.

Schuld

Als er extra geld beschikbaar komt, wil Van der Wilk wel duidelijk onderscheid maken in uitgaven voor verlichting van de werkdruk en uitgaven voor hogere salarissen. Van der Wilk: 'Dat er nu een tekort is aan verpleegkundigen is grotendeels de schuld van de instellingen zelf. Begin jaren tachtig werden veel leerlingen na het afronden van de interne opleiding ontslagen. Ze zouden meer een beroep moeten doen op die gediplomeerden. Tevens moet je wat doen aan de salarissen. Als je nu niets doet dan hou je problemen. Maar we moeten niet overdrijven: verpleegkundigen hebben niet te klagen over gebrek aan waardering in de samenleving. Het probleem is alleen dat ze zich in het verleden slecht hebben verkocht. Hun vertegenwoordigers, de bonden, hebben het tot verleden jaar volledig laten afweten. Als ze dat nu willen inhalen moeten ze uitkijken dat de boter die op hun hoofd zat niet in hun ogen gaat druipen.' Patientenorganisaties proberen de belangen van patienten als categorie op lange termijn te behartigen en de acute belangen van individuele patienten. Dat plaatst zulke organisaties bij acties in de gezondheidszorg voor een dilemma. Van der Wilk is duidelijk over de keuze die het LP/CP dan maakt: 'Als ik als patient word opgenomen voor een operatie in de Daniel den Hoed of het Antoni van Leeuwenhoek, dan verkeer ik in een volstrekt andere positie dan wanneer we praten over beleid op langere termijn. Als men dan een appel op me doet onder verwijzing naar belangen van patienten op lange termijn is dat onethisch. Patienten hebben op individueel niveau geen enkele verantwoordelijkheid voor wat er gebeurt.'