V-raad stemt pas in New York over Israel

GENEVE/ TEL AVIV, 25 mei Vijfig sprekers, onder wie PLO-leider Jasser Arafat, voeren vanmiddag en vanavond het woord tijdens het naar Geneve verplaatste spoeddebat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties over de recente gewelddaden in door Israel bezet gebied.

De Finse voorzitter, ambassadeur Klaus Tornudd, heeft de vijftien leden hiervoor eerst formeel toestemming gevraagd. De PLO heeft waarnemersstatus en geen spreekrecht. De stemming over Arafats spreekrecht zal de enige zijn tijdens dit debat; de vijftien zullen pas bij hervatting van de zitting in New York, dit weekeinde, stemmen over een mogelijke ontwerp-resolutie. Daarin zal gevraagd worden VN-waarnemers naar bezet gebied te sturen.

VN-diplomaten werken achter de schermen koortsachtig aan een compromis. Tornudd wil een Amerikaans veto omzeilen. Omdat Israel en vooralsnog ook de VS zich verzetten tegen permanente aanwezigheid van VN-blauwhelmen in bezet gebied, is als tussenweg het zenden van een onderzoeksteam genoemd, een idee dat door het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken wordt gesteund. Dit VN-team zou de moord op zeven Palestijnse arbeiders door een jeudige, geestelijk gestoorde Israelier onderzoeken, en ook de gewelddadigheden in bezet gebied die erop volgden.

Twee argumenten pleiten voor het inzetten van de speciale gezant van de secretaris-generaal van de VN, de in november benoemde Fransman Francis Blanchard, voormalig directeur-generaal van de ILO.

Arabische top Pag.7: Nadert oorlog?

De ILO komt op voor de rechten van werknemers en is bovendien de enige VN-organisatie die met regelmaat onderzoek doet in door Israel bezet gebied. In maart nog bezocht een ILO-team, met toestemming van Israel, de bezette gebieden. In de ILO-jaarvergadering van volgende maand brengt het onderzoeksteam verslag uit.

Blanchard zelf, benoemd als speciaal gezant voor sociale en economische ontwikkelingen in bezet gebied, is de toegang niet direct geweigerd. Maar de Israelische regering heeft met allerlei procedurele argumenten zijn bezoek steeds weten uit te stellen.

Gezocht wordt nu naar wegen om de status van de speciale gezant te wijzigen, als leider van een speciaal VN-onderzoeksteam, of naar een andere wijze van directe VN-bemoeienis met de bezette gebieden.

Het is de derde keer dat de Veiligheidsraad buiten het hoofdkwartier in New York vergadert (de eerste keer was in Addis(ER)Abbeba in 1972, de tweede keer in Panama in 1973), maar het is de eerste keer dat dit in Geneve gebeurt. In december 1988 verplaatsten de VN de Algemene Vergadering voor een speciaal Palestina-debat naar Geneve, om dezelfde reden: weigering van de VS PLO-leider Arafat een visum te verlenen. Bij die gelegenheid zwoor Arafat terrorisme af en erkende hij het bestaansrecht van Israel. Arafat is sinds 1988 regelmatig in Geneve geweest, en speciale veiligheidsmaatregelen worden nu niet nodig geacht.

Israel zal in geen geval VN-waarnemers toelaten tot de sedert 1967 bezette Arabische gebieden, ook niet als de Verenigde Staten in de Veiligheidsraad een resolutie steunen waarin daartoe wordt besloten. 'Ze komen er gewoon niet in', zei de Israelische minister van buitenlandse zaken Moshe Arens gisteren. Israel beschouwt het sturen van dergelijke waarnemers naar de bezette gebieden op verzoek van Arafat als een onaanvaardbare inmenging in zijn binnenlandse aangelegenheden.

De scherpe en snelle Israelische reactie werd ingegeven door een in Jeruzalem 'verontrustend' genoemde verklaring van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, dienaangaande op woensdag. Baker zei toen dat de Verenigde Staten bereid zouden zijn te praten over steun aan een resolutie over het sturen van VN-waarnemers naar de bezette gebieden. Gisteren zwakte het State Department die uitspraak echter af met de mededeling dat de VS zich als altijd verzetten tegen de stationering van een permanente waarnemersmacht, maar wel wat zien in een onderzoeksteam.

Jeruzalem hoopt dat de Arabieren in de Veiligheidsraad zulke extreme eisen zullen stellen dat de Verenigde Staten een resolutie met een veto zullen torpederen. Maar zelfs in dat geval wijzen de uitlatingen van Baker erop dat er ernstige problemen zijn in de politieke coordinatie tussen Washington en Jeruzalem. Voor Israel is het een zeer ernstige zaak dat Washington over de invalshoek van de mensenrechten voor de eerste maal heeft gerept van de mogelijkheid VN-waarnemers naar bezet gebied te sturen. Onder het kritisch oog van VN-waarnemers zou Israels vrijheid van handelen in de strijd tegen de Palestijnse volksopstand, de intifadah, aan banden worden gelegd. Om deze en andere redenen spant de Israelische diplomatie zich met behulp van de pro-Israelische lobby in de Verenigde Staten tot het uiterste in om de Verenigde Staten ervan te weerhouden in de Veiligheidsraad het idee te steunen van het zenden van VN-waarnemers naar bezet gebied.