Philips werkt puistjes niet snel genoeg weg

EINDHOVEN, 25 mei Gevraagd waarom hij toch altijd zo heftig negeerde als buitenstaanders kritiek leverden op Philips, antwoordde Philips-president C. J. van der Klugt anderhalf jaar geleden: 'Als Sophia Loren in de spiegel een puistje ontdekt, wil ze toch ook niet dat andere mensen onmiddellijk zeggen dat ze een lelijke oude heks is.' Misschien heeft de onderneming te lang niet meer in de spiegel gekeken, of de ogen gesloten voor de werkelijkheid, zich liever vastgeklampt aan oude, geretoucheerde foto's. Anders had ze wel eerder gezien dat het puistje tot een monsterlijke vergroeiing is uitgedijd, die haar nog altijd aanwezige schoonheid in de schaduw stelt en haar hele gestel dreigt te ondermijnen.

Philips is gedurende de hele jaren tachtig te weinig winstgevend geweest. Het rendement op het totale vermogen schommelde rond de 3,5 procent en dat was de helft van het branchegemiddelde, vier procent minder dan de onderneming zich als doel had gesteld. Van de zeven internationale bedrijven waarmee het concern zich in interne rapportages pleegt te vergelijken, scoorden alleen Toshiba en Siemens bijna even matig. Het Franse Thomson deed het als enige slechter dan Philips.

De winstgevendheid van Philips is al tien jaar te laag 'om marktaandelen te handhaven en een gezonde financiele positie te behouden', zo wordt ook in ondernemingsnotities erkend. Dat komt niet omdat andere ondernemingen verschoond blijven van tegenvallers en verliezen. Ook Sony lijdt in de chipsector verliezen, ook Matsushita legt geld toe op de verkoop van computers. Maar bij Philips lijken tegenvallers altijd harder aan te komen dan bij andere firma's, omdat de onderneming ze later ziet aankomen en zich er te laat tegen indekt. Daarbij heeft Philips door de aanhoudend lage rendementen ook minder stootkracht om de klappen op te vangen.

Bij Philips is er altijd wel een bedrijfsonderdeel, vaak ook twee, die voor grote verliezen zorgen en daarmee het concernresultaat tot een grijs gemiddelde drukken. In 1984 zorgde de divisie Consumentenelektronica (audio, video) voor honderden miljoenen guldens verlies, vier jaar later opnieuw. Een ingrijpende reorganisatie was niet afdoende gebleken. In 1985 belandde de chipgroep in de rode cijfers, vier jaar later opnieuw. Maatregelen werden pas getroffen, toen de nood niet meer over het hoofd was te zien.

In de jaren tachtig zijn de bedrijfsonderdelen Consumentenelektronica, Polygram, Informatiesystemen, Communicatiesystemen, Medische systemen, Beeldbuizen en Chips beurtelings allemaal wel een keer verliesgevend geweest. Alsof het puistje op het schone gelaat van Sophia Loren nooit verdween, maar zich alleen onderhuids verplaatste. En alsof verontreinigingen zich altijd eerst tot puistjes, zelfs tot complete vergroeiingen moesten ontwikkelen, voordat tot behandeling kon worden overgegaan.

Dat komt misschien omdat Philips van oudsher de gewoonte heeft goed en slecht draaiende bedrijfsonderdelen op een hoop te gooien. Die cosmetica dient om de concurrentie een rad voor de ogen te draaien, maar beneemt mogelijk ook intern het zicht. Organisatiedeskundigen vermoeden dat de Philips' Groepsraad niet tot in detail op de hoogte is van de resultaten van de vele 'profit centers', ondanks een sterke decentralisatie van de winstverantwoordelijkheid onder Van der Klugt. Verliezen zouden daardoor pas aan het licht komen als ze de resultaten van de hele produktsector beginnen te beinvloeden.

Philips is verzwakt, verminkt. Maar Philips is nog altijd geen lelijke, oude heks die met een been in het graf staat. Nog steeds is de onderneming wereldleider in uiteenlopende produkten als televisies, strijkijzers, gloeilampen, dicteerapparaten, klassieke platen. Nog steeds telt het concern een aantal bedrijfsonderdelen die bijzonder winstgevend zijn.

Dat geldt voor de divisie Kleine Huishoudelijke Apparaten (strijkijzers, koffiezetapparaten, scheerapparaten), het geldt voor de divisie Licht, ondanks een daling van het bedrijfsresultaat die voor dit jaar wordt verwacht. En het gaat op voor Polygram, hoewel 1990 voor deze muziekmaatschappij 'een consolidatiejaar' zal zijn. Inpassing van de overgenomen Amerikaanse firma's A en M Records en Island International staat dit jaar een substantiele winstverbetering in de weg, maar moet vanaf 1991 tot een aanzienlijke winststijging leiden.

Verder verloopt de gezondmaking van de divisie Consumentenelektronica, ingezet door de toekomstige Philips-president J. D. Timmer, nog altijd naar wens. Het bedrijfsresultaat over het eerste kwartaal verbeterde 'aanzienlijk', de verkoopvooruitzichten zijn mede dankzij het Wereldkampioenschap Voetbal onveranderd goed en de kosten zijn als gevolg van ingrijpende herstructureringen nog altijd dalende.

Bergopwaarts gaat het ook met de divisie Industriele Systemen (automatisering, beveiligingssystemen, analyse-apparatuur) en met de televisie Medische Systemen, die in 1989 voor het eerste sinds jaren weer een bescheiden winst boekte en dat resultaat in 1990 aanzienlijk denkt te verbeteren. Winstgevend blijft verder de beeldbuizengroep, ondanks prijsdruk door overcapaciteit op de wereldmarkt.

Maar dan resteren er nog altijd drie bedrijfsonderdelen, die in 1990 voor verliezen zullen zorgen: de divisie Communicatiesystemen, de divisie Informatiesystemen en de chipgroep. In deze branches is Philips niet het enige bedrijf dat met problemen worstelt. Het is wel de onderneming die er het laatst op heeft gereageerd.

Elektronicaspecialisten zeggen dat Philips te klein is op het gebied van computers en chips om op den duur alleen te overleven. Verder zeggen ze dat de grote financiele risico's in die sectoren het voortbestaan van de hele onderneming in gevaar kunnen brengen. Daarom is Philips voor de divisie Informatiesystemen al geruime tijd op zoek naar een partner. Daarom ook is niet ondenkbaar dat de Europese chipfabrikanten hun samenwerking op den duur zullen uitbreiden van onderzoek naar produktie. Dergelijke bundelingen hebben als bijkomend voordeel dat de divisies verder komen af te staan van de moederonderneming en zich niet meer kunnen koesteren achter het veilige Philips-embleem.

Over de herstructurering van zijn eigen divisie heeft Timmer gezegd: 'We hebben de bomen gekapt waarachter de mensen zich konden verschuilen. We weten nu precies wie voor wat ver