Juridisch klimaat grootste bedreiging VS; Paul C. Roberts: Economische expansie is niet gebaseerd op monetair beleid

WASHINGTON, 25 mei Paul Craig Roberts is een van de intellectuele leiders van 'supply-side economics', de leer die ervan uitgaat dat lagere belastingen leiden tot meer rendement op kapitaal en dus investeringen en economische groei stimuleren. Hij was de mentor van de belastingverlaging onder president Reagan in 1981, en is nu conservatief schrijver en polemist. Hij houdt kantoor in het Center for Strategic and International Studies in Washington.

Waarom is er nog steeds geen recessie? U bedoelt: waarom heeft deze expansie zo lang geduurd? Deze expansie heeft zo lang geduurd omdat zij, in tegenstelling tot alle voorgaande groeiperioden sinds de Tweede Wereldoorlog, niet is geleid door de centrale bank, die ruim geld beschikbaar stelde. Dit is niet een expansie die was gebaseerd op monetair beleid. De belastingverlagingen van 1981 leverden een dramatisch hogere rendement op kapitaal en dat stimuleerde investeringen. Het belastingniveau heeft op rendement een veel grotere invloed dan rente en investeringsbeslissingen. Daarom hebben we nog steeds deze expansie, ondanks de tegenwerking van de Fed (de Federal Reserve, de centrale bank), gedurende drie periodes van sterk restrictief monetair beleid.

Een ander reden zou kunnen zijn: de recessie van 1981-82 was zo diep dat het tot 1987 duurde voordat de economie echt begon te groeien.

De recessie van 1974 was ook heel diep. Toch eindigde de expansie daarna heel snel in inflatie; in 1979 hadden we inflatie van boven de tien procent.

Dit was niet een kunstmatig opgepompte (door geld in de economie te brengen) expansie. Er waren wel overheidstekorten, maar die waren niet het gevolg van Keynesiaans stimulerend beleid; maar van vergissingen in het begrotingsproces. De begroting wordt gebaseerd op verwachtingen van economische groei plus inflatie. Inflatie viel veel lager uit dan gedacht; inflatie was in 1982 al teruggebracht tot het niveau dat pas voor 1986 was voorspeld. Maar de begroting ging daar niet van uit; daarom waren de overheidsuitgaven onder Reagan de grootste in de geschiedenis, als percentage van BNP. Hebben ze de cijfers acht jaar lang verkeerd ingeschat? De eerste vijfjaars-projectie was dramatisch verkeerd. Totaal twee-en-een-half biljoen te veel aan uitgaven. Dat verklaart de Reagan-tekorten. Hoe verklaart U dan dat we dit jaar, terwijl de inflatie stabiel is, plotseling met een veel groter overheidstekort zitten? Dat komt toch niet alleen door de kosten van de spaarbankencrisis? Da's makkelijk. De groei van de overheidsovergaven in de eerste zes maanden van dit fiscale jaar was twee keer zo hoog als verwacht. Waarom? Omdat de overheid zelf, in de wetenschap dat de 'Reaganites' zijn verdwenen, verwacht dat de Republikeinen geen weerstand zullen bieden aan een belastingverhoging. Ze geven nu al geld uit in de verwachting dat de belasting verhoogd zal worden.

Waarom leenden particulieren en bedrijven zo veel in de laatste acht jaar? Bedrijven leenden omdat rente aftrekbaar is en dividend en kapitaalwinst niet. Ook omdat sommige mensen enorme voordelen zagen in herstructurering. Schuld was een middel waarmee verkalkte bedrijven gesaneerd konden worden. Amerikaanse bedrijven werden gewoon slecht geleid in de jaren zeventig, waren gewend geraakt aan stijgende prijzen, stijgende inflatie.

Maar we hadden op een geven moment een situatie waarin iedereen kon zeggen: ik koop IBM, en ik betaal ervoor met het geld van IBM. Nee, zo ver is het nooit gekomen. Je kunt geen waarde scheppen uit niets. Als je geld leent heb je nog geen waarde geschapen; je gaat gewoon failliet. De meeste van die overnemingen waren hoogst winstgevend omdat de activa in meer efficiente handen terecht kwamen.

De herstructurering van het Amerikaanse bedrijfsleven was overwegend een succes, want de produktiviteit van de industrie verdubbelde in het vorige decennium.

Wat zou de volgende recessie kunnen veroorzaken? De overijverige bank-toezichthouders, die het banken onmogelijk maken krediet te verschaffen en zo krediet afknijpen. En misschien de onroerend-goedmarkt. De overheid begint net een uitverkoop ter grootte van een biljoen dollar onroerend goed (uit de boedels van failliete spaarbanken) op het moment dat de markt al zwak is en bovendien een aantal nieuwe wetsontwerpen ervoor zorgen dat buitenlanders, de rijkste kopers, zijn uitgeschakeld. Die wetten verbieden buitenlandse investeringen niet, maar maken ze fiscaal volstrekt onpraktisch. Daar heeft nog niemand over geschreven.

Wat is volgens U de grootste bedreiging voor de economie op dit moment.

Niet het financieringstekort; als het schade had aangericht dan had het dat wel gedaan toen het twee keer zo groot was als nu (als percentage van BNP, red.), in 1987. Het is nu kleiner en dalende zolang het BNP blijft groeien.

Ook de cumulatieve overheidsschuld is niet zo erg; ze is kleiner dan die van Japan (en Nederland, red.) en ook historisch klein: 40 procent van het BNP; in 1945-65 was het tussen 40 en 120 procent.

Wat dan wel? De grootste bedreiging is het juridisch klimaat. Om te beginnen: de aansprakelijkheidsrechtspraak. 'Made in America' betekent tegenwoordig 'Sued in America' (voor de rechter gedaagd in Amerika.) Een bedrijf is veel beter af als het zijn produkten in Mexico laat maken en ze dan hier op de markt brengt.

Verder hebben we de milieuwetgeving. Amerika heeft al het schoonste water en de schoonste lucht en de strengste milieuregels. De Clean Air wetgeving legt bedrijven extra kosten op maar alleen in de VS. Het ergste van die milieuwetten is het vergunningensysteem. Als je eindelijk een vergunnig krijgt, kan je nog steeds niet werken; dan kan jan en alleman je voor de rechter dagen en de vergunning aanvechten. Zo kun je hele markten missen, omdat je wordt opgehouden.

Ook hebben we wat ik noem de 'minderheidsvoorrechten-wet', wat ook wel de Civil Rights (burgerrechten) wetgeving wordt genoemd. Die bevordert laksheid, net als vroeger nepotisme. Het zoontje van de baas werkt minder hard omdat hij is aangenomen onder aparte regels; dat werkt demoraliserend voor de rest van het bedrijf. Hetzelfde gebeurt als mensen worden aangenomen omdat een bedrijf verplicht wordt bepaalde hoeveelheden minderheden in dienst te nemen.

Verder zijn de rechtenfaculteiten geradicaliseerd. Bedrijven worden beschouwd als per se misdadig, kijk maar naar de olieramp met de Exxon Valdez; Exxon wordt nu strafrechtelijk vervolgd, alsof ze expres 150 miljoen dollar aan olie hebben verspild.

En dan hebben we tenslotte de beslissing van de Supreme Court dat rechters belasting mogen opleggen. Dat betekent dat we naar een stelsel gaan waarin we worden bestuurd door een paar honderd prinsen, de federale rechters, net als in het feodale systeem: mensen die niet zijn gekozen maar voor hun leven worden benoemd.

Dit alles bij elkaar zal bedrijven zich doen afvragen waarom zij nog in dit land gevestigd willen zijn. De linkse vleugel in dit land heeft de politieke slag verloren; iedere opiniepeiling toont dat het Amerikaanse volk tegen inkomensverdeling is. Dus zijn ze aan de rechtspraak gaan werken; alle rechtenfaculteiten worden nu bestuurd door juridische activisten.