'Drugsmafia stemt met bom'

Door onze redacteur REINOUD ROSCAM ABBINGBOGOTA, 25 mei De presidentsverkiezingen in Colombia zijn niet de meest geschikte tijd voor de Amerikaanse drugsbestrijders in dit land. Terwijl de aan 'narco-terroristen' toegeschreven bomaanslagen onverminderd voortgaan gisteren werden ten minste zes mensen gedood toen een autobom ontplofte bij het Intercontinental-hotel in Medellin wijzen de cijfers uit dat de cocaineproduktie niet af- maar toeneemt. Volgens een hoge functionaris van de Amerikaanse ambassade in Bogota die zich bezighoudt met de drugsbestrijding zijn er weliswaar aanwijzingen dat in Colombia de produktie van cocaine afneemt onder druk van de drugsoorlog, maar de kartels lijken hun operaties nu te hebben verplaatst naar rustiger oorden: het Amazone-gebied in Brazilie, Argentinie en het naburige Bolivia en Peru.

De verkiezingen, zo zeggen verschillende Amerikaanse woordvoerders, zijn er vermoedelijke de oorzaak van dat een van de meest succesvolle instrumenten in de strijd tegen de drugskartels in Colombia voorshands ongebruikt blijft. Het gaat om de uitlevering van Colombiaanse drugsmisdadigers aan de Verenigde Staten om hen daar te berechten. Sinds president Virgilio Barco augustus vorig jaar zijn 'oorlog' tegen de drugsbaronnen begon en een decreet uitvaardigde waarbij Colombianen aan de VS konden worden uitgeleverd, zijn vijftien in de VS wegens drugsmisdrijven aangeklaagde Colombianen uit Medellin en Cali daadwerkelijk op het vliegtuig naar Miami gezet. Geen van hen kan echter aanspraak maken op de titel 'drugsbaron' en een van de uitgeleverden is in de VS vrijgesproken.

Ondanks het succes van de Colombiaanse drugsbestrijders met dope-vangsten en de dood vorig jaar december van een van de topbazen van het Medellin-kartel, Gonzalo 'de Mexicaan' Rodriguez Gacha is de meest gezochte topman, Pablo Escobar, nog steeds op vrije voeten. Ook de in deze misdadige tak van handel beruchte familie Ochoa is nog niet aangepakt.

De Amerikaanse drugsbestrijders zeggen dat zij op geen enkele wijze betrokken waren bij de hinderlaag waarin 'de Mexicaan' en zijn zoon de dood vonden. 'Ik hoorde het pas, toen het al voorbij was', zegt de Amerikaanse woordvoerder. Sinds begin dit jaar is nog maar een Colombiaan uitgeleverd aan de VS, vijftien uit te leveren personen zitten nog in Colombiaanse gevangenissen. De Amerikaanse functionaris zegt omzichtig dat het 'op het ogenblik moeilijk is alle benodigde handtekeningen onder de uitleveringsbevelen te krijgen'.

Het thema 'uitlevering' heeft in de campagnes een belangrijke rol gespeeld. En voor zover publiek en pers in Colombia vergaten de kandidaten naar hun standpunt terzake te vragen, herinnerden de Extraditables met gruwelijke aanslagen wel aan hun mening over dit vraagstuk. 'Wij hebben deze propagandastrijd over de uitleveringen duidelijk verloren van de narcos', geeft een Amerikaanse functionaris toe. De Amerikanen spreken publiekelijk hun vertrouwen uit dat de zondag te kiezen president de uitleveringen zal hervatten. Maar is het niet onwaarschijnlijk dat wordt besloten tot stopzetting van deze maatregel onder druk van de met moord en doodslag bedreigde publieke opinie. En dat zou een forse stap achteruit zijn in het drugsbestrijdingsprogramma van de Amerikanen.

Nadat het slecht uitgeruste leger en politiekorps aan het begin van de 'oorlog' vorig jaar dreigde het onderspit te delven tegen de superieur bewapende drugsbaronnen, haastten de Amerikanen zich om president Barco met militair materieel en expertise bij te staan. De militaire hulp, ter waarde van vijftig miljoen dollar, bestond vooral uit de regering van oudere helikopters, A-37-verkenningsvliegtuigen en de inzet van negentig militaire adviseurs die steeds in kleine groepen het land binnenkomen.

Momenteel werken de Amerikanen in Colombia aan de voltooiing van een netwerk radarposten waarmee de Colombianen, zoals de functionaris het uitdrukt 'de soevereiniteit over hun luchtruim kunnen krijgen die ze nu niet hebben'.

Een radarstation in de Atlantische kustprovincie Guajira en een op het Caraibische eiland San Andres zullen worden geschakeld met een station in San Jose, Puerto Rico, waardoor een keten ontstaat die zich uitstrekt tot het hele Caraibische gebied. Uiteraard zullen Amerikaanse militairen directe toegang krijgen tot de informatie van de radars. Op deze wijze hoopt men drugsvluchten tijdig te kunnen opsporen.

Bij de Amerikaanse ambassade legt men echter meer de nadruk op het belang van het hulpprogramma voor de bedreigde Colombiaanse justitie en rechterlijke macht. Dit pogramma, dat bestaat uit de levering van kogelvrije vesten, gepantserde auto's, radio-apparatuur en opleiding van rechters in de VS, kost Washington dit jaar zeven miljoen dollar. 'Het is makkelijker', zegt de ambassadefunctionaris, 'om een C-130 (transportvliegtuig) te overhandigen dan betrokken te zijn bij de manier waarop een land met z'n justitiele systeem omgaat.' Vooral de Colombiaanse rechters hebben zwaar moeten boeten voor de vervolging en berechting van drugsmisdadigers. Het gevolg is dat de drugsbaronnen in eigen land vrijuit gaan. 'Voor zover ik weet, is er tegen Pablo Escobar in Colombia geen aanklacht ingediend wegens drugshandel', zegt de ambassadefunctionaris.

De straffeloosheid en het falen van de Colombiaanse justitie heeft ook de ergernis gewekt van drugsbestrijder nummer een in Bogota, generaal Miguel Maza Marquez van de geheime dienst DAS op wiens hoofd de drugsbaronnen een premie van een miljoen dollar schijnen te hebben gezet. Eind vorig jaar ontsnapte de generaal opnieuw ternauwernood aan de dood, toen een gigantische bom het hoofdkantoor van de DAS verwoestte. 'Deze zaak is in de handen van negen rechters geweest en niemand durft er z'n vingers aan te branden', klaagde Maza vorige week in een vraaggesprek met het weekblad Semana. Voor het onderzoek naar de moord op presidentskandidaat Bernardo Jaramillo moesten twee rechters naar Medellin gaan. Ze bedankten voor de eer. De conclusie van Maza: 'De narco-terroristen zijn er in geslaagd de justitie te elimineren. In de praktijk bestaat er nu totale straffeloosheid'. Pablo Escobar verblijft intussen, zo weten de Amerikanen en generaal Maza, gewoon in zijn Medellin, vanwaaruit hij leiding geeft aan de golf bomaanslagen die het land teistert.