Drift en extase in werk componistes uit Oost-Europa

'Alles wat men erft: de grote klassieke muziek, Debussy waar ik zoveel van houd, de volksmuziek dit alles versmelt tot een sublieme herinnering waaruit weer een nieuwe muziek kan worden geboren'.

Zo verantwoord de Roemeense componiste Myriam Marbe (1931) haar Eerste Strijkkwartet; 'Musique Compatible' uit 1981. Donderdagavond beleefde het in Utrecht zijn Nederlandse premiere op een concert georganiseerd door Stichting Vrouw en Muziek, dat geheel gewijd was aan strijkkwartetten van Oosteuropese componistes. Marbe doceert al sinds haar 23ste jaar harmonie en contrapunt aan het conservatorium van Boekarest; in 1968, '69 en '72 bezocht zij de zomercursussen voor nieuwe muziek in Darmstadt en de Gaudeamus-week in ons land. Zij is folkloriste, componeerde liederen op volkspoezie en toont zich voor alles een lyrisch componiste. Dat zij het eerste deel van haar strijkkwartet 'Deciso' heeft genoemd, is verbazend, want haar werk heeft bij alle extase ook iets vervluchtends; het is een zoekende muziek, in verre van gedecideerde klankflarden. De citaten van Enesco, Ives en Bartok zijn knap geintegreerd, in een oververfijnd 'Lento' dreigt even stilstand, maar het aansluitende spookachtige slot-'Presto' boeit tot het eind. Het eendelige Derde Strijkkwartet; 'Ernstfall' (1985-'86) van de Tsjechische Viera Janarcekova stelde een beetje teleur: twintig minuten lang heerste overspanning en rusteloosheid. Ook van de Russische Sofia Goebaidoelina heb ik veel betere werken gehoord dan haar eveneens eendelige Tweede Strijkkwartet uit 1987. Het begin ervan is hoogst intrigerend: de cello speelt een g, sterk en met driftige herhalingen, tegen een geheimzinnig fond van precies dezelfde noot in de viool: een lang aangehouden, koele klank die pas geleidelijk aan door een vibrato enigszins tot leven komt. Helaas weet Goebaidoelina na de omspeling van die ene toon met veel trillers-glissandi en echo's niet meer werkelijk de aandacht vast te houden, al laat ze in het betoverende slot weer even horen over welk een klankfantasie ze wel degelijk beschikt. Het Dufy Kwartet had zich voortreffelijk weten in te leven in al deze werken er werd nog geopend met een kwartet van Grazyna ewicz, de 'Poolse Bartok' en raakte in Marbe's strijkkwartet zelfs geheel los van de noten, extatisch zingend.

Concert: Dufy Kwartet. Werken van Bacewicz, Goebaidoelina, Janarcekova en Marbe. Gehoord: 24/5 Muziekcentrum Vredenburg, Utrecht. Herhalingen: 28/5 De IJsbreker, Amsterdam; 31/5 De Unie, Rotterdam; 6/6 De Lindenberg, Nijmegen.