WINST PER WERKNEMER

De herziening van de wet op de eigendom in de Sovjet-Unie is een halvemaatregel die veel weg heeft van een Pyrrusoverwinning voor deperestroika-beweging. Aan het woord is Stanislav Shatalin, lid van de presidentsraad, lid van de Academie van wetenschappen en vooraanstaand econoom in de Sovjet-Unie. Hij verwoordt zijn teleurstelling over de herziening van de eigendomswetgeving in het maandblad Business in the USSR, een Engelstalige uitgave van een Frans-Russische onderneming, waarvan de Franse uitgever Robert Hersant president is.

Shatalin levert heftige kritiek op de nieuwe wet. Vergeleken bij de versteende dogma's van de stalinistische staatseigendomsideeen mag er dan duidelijke vooruitgang zijn, de nieuwe wet wemelt van de tegenstrijdigheden en vooral beperkingen. Zo regelt de wet bij voorbeeld niet de mogelijkheid voor kleine bedrijven om mensen in loondienst te nemen. Dat betekent volgens Shatalin dat elke beginnende ondernemer gedoemd blijft een eenmansbedrijf te houden. In het artikel op de eigendom van collectieve ondernemingen ontbreekt het begrip aandeel. Een ander artikel voorziet wel in het ontstaan van aandeelhoudersmaatschappijen, maar zegt ook dat alleen de staat, instellingen, organisaties en overheidslichamen aandeelhouder kunnen zijn.

De wet stelt werknemers in de gelegenheid aandelen te kopen 'mits dat is toegestaan door de wetgeving van de Unie en van de autonome republieken'.

Iedereen, zegt Shatalin, weet dat dit soort beperkingen in de Sovjet-Unie doorgaans gebruikt worden voor het tegenwerken van hetgeen de wet hoopt te bevorderen. Op zichzelf is dat nog niet het belangrijkste, meent de auteur. Veel erger is het dat de wetgever weigert het particulier eigendom te erkennen in zijn moderne vorm, inclusief dus het bezit van aandelen in de ware zin des woords. De gebrekkige wetgeving is volgens de auteur een gevolg van het feit dat een maatschappelijke meerderheid nog steeds niet inziet dat staatseigendom de belangrijkste oorzaak is van de misere in de Sovjet-Unie. Tot die meerderheid hoort in ieder geval niet Michail Bocharov. Hij mag dan, zo schrijft het blad Business in the USSR, lid zijn van de Opperste Sovjet van de USSR en de Russische republiek, hij is ook topmanager van Butec, een nieuwe grote Sovjet-onderneming, waarin 25 bedrijven deelnemen. Volgens Bocharov kunnen deze direct zaken doen met het buitenlandse bedrijfsleven, zonder inmenging van overheidsinstellingen. Hij gaat er zelfs prat op dat het Sovjet-parlement tevergeefs heeft geprobeerd hem overheidstoezicht op te leggen.

In zijn onderneming is ieder bedrijf volledig vrij om zelf te bepalen welke zaken het wil doen, hoe het zich organiseert, en om zelf beslissingen te nemen over orders van de overheid. Volgens hem hangt alles af van de houding tegenover het begrip eigendom. Hij gelooft absoluut niet in centrale planning en zegt niet te weten wat woorden als kapitalisme en socialisme eigenlijk betekenen. Wel is hij ervan overtuigd dat economische veranderingen afhankelijk zijn van ideologische en psychologische verschuivingen.

Japan Economic Journal

Schijn bedriegt, schrijft de Japan Economic Journal in een reportage over Nederland. Achter een rustig uiterlijk gaat een druk zakenleven schuil, waaraan nu zo'n 250 Japanse ondernemingen deelnemen met gezamenlijke directe investeringen van 8,4 miljard dollar. Naar die maatstaf gerekend is Nederland voor Japan op Engeland na het belangrijkste EG-land. Hoewel de handelsbalans tussen beide landen met vijf miljard dollar aan Japanse export en een miljard aan import uit Nederland duidelijk in het voordeel van Japan is, doet dat niets af aan de vrijhandelsprincipes van Nederland, schrijft het blad, dat een apart artikel wijdt aan de kwaliteiten van de Rotterdamse haven. Met waardering wijst het blad eveneens op de activiteiten van PTT Telecom dat twee nieuwe Nissan-vestigingen heeft voorzien van een informatienetwerk dat de Europese kantoren direct verbindt met Tokio.

The European

Van alle grote ondernemingen in Europa profiteert Shell het meest van zijn werknemers. Shell maakt per werknemer 90.330 dollar winst. Het salaris bedraagt gemiddeld 40.140 dollar per werknemer. Dat blijkt uit een onderzoek van The European, een nieuwe uitgave van Robert Maxwell.

Op dit lijstje van 75 ondernemingen neemt Philips de 71ste plaats in met een winst van 2.520 dollar en een salaris van 32.950 dollar. In de categorie vanaf de 50ste plaats horen volgens het onderzoek ook Volkswagen (61), Siemens (62), Mannesmann (68) en Lufthansa (74). Unilever staat op de 30ste plaats met 13.540 dollar winst en 26.660 dollar aan salaris per werknemer. De belangrijkste maatstaf van het onderzoek was de winst voor belastingen in vergelijking met personeelskosten en het aantal werknemers.