Pleidooi voor shocktherapie in N-Holland

AMSTERDAM, 23 mei Een werkgroep van psychiaters heeft in een rapport bepleit voor herinvoering van de electro-convulsieve therapie (shocktherapie) in Amsterdam. Het rapport is opgesteld nadat de geneeskundige inspectie geestelijke volksgezondheid had gepleit voor een onderzoek naar de mogelijkheid van het weer opnieuw invoeren van deze behandeling in de regio Noord-Holland. Dat heeft prof. dr. W. van Tilburg, voorzitter van het shocktherapie-overleg Noord-Holland desgevraagd meegedeeld.

Aanleiding voor het verzoek van de inspectie was het feit dat in de laatste decennia in Amsterdam geen elektroshock-behandelingen meer werden toegepast. Psychofarmaca en psychotherapie vormden voor veel depressieve patienten een bruikbaar alternatief. Toch zijn er in de regio Noord-Holland jaarlijks enkele ernstig depressieve patienten die niet voldoende zijn geholpen met dergelijke behandelmethoden. Voor hen kan de electroshockbehandeling een uitkomst zijn, aldus Van Tilburg.

Volgende week maandag wordt in Amsterdam een openbaar debat gehouden over het voornemen om de elektroshock daar opnieuw in te voeren. Het debat wordt georganiseerd door de medische faculteitsvereniging van Amsterdamse studenten (MFAS). Door het opheffen in 1988 van de mogelijkheid voor shocktherapie in het Sint Johannes de Deoziekenhuis in Haarlem moesten patienten in de regio Noord-Holland voor een electroshockbehandeling worden doorverwezen naar bijvoorbeeld het psychiatrisch centrum Bloemendaal in Den Haag en naar het academisch ziekenhuis in Utrecht. Van Tilburg: 'Het is dus niet zo dat in het rapport de shocktherapie in ere wordt hersteld. De behandeling is nooit weggeweest, alleen moesten mensen buiten Amsterdam behandeld worden.' De voorzitter van de Nederlandse stichting voor manisch-depressieven, F. Bos, staat niet negatief tegenover de herinvoering van de elektroshock-behandeling in Amsterdam. 'Waar andere middelen falen kan deze behandeling uitkomst bieden voor mensen die in een zware depressie zitten. Zij is trouwens een stuk menselijker en verfijnder geworden.' De behandeling werd eind jaren dertig door de Italianen Cerletti en Bini ingevoerd en aanvankelijk zonder narcose toegepast bij mensen met schizofrene stoornissen. In de jaren vijftig konden deze patienten met medicijnen geholpen worden, de elektroshock-behandeling bleef gereserveerd voor zwaar depressieven.

Van Tilburg: 'Wat Cerletti en Bini deden was effectief maar wel barbaars. Er was ook wel verzet, maar het ontbrak aan medicatie waarmee mensen behandeld konden worden. Men stond therapeutisch met lege handen. Pas in de jaren zestig en zeventig werden veiliger behandelmethoden ontwikkeld. Het gebruik van psychofarmaca nam toe en de ontwikkeling op het gebied van de psychotherapie ging ineens snel. Ik was blij dat we met redelijk fatsoen tegen patienten konden zeggen: we kunnen ook zonder elektroshock. En ook zonder het verzet van de buitenwacht zou het aantal behandelingen zijn afgenomen.' Dat verzet bundelde zich in de Nationale Anti Shock Actie (NASA).

De politiek richtte zich op de nadelige gevolgen van elektroshocks, bijvoorbeeld geheugenverlies en op het feit dat onderzoek ontbrak waaruit bleek dat de behandeling positief effect had. In de Gekkenkrant verschenen artikelen van patienten die met elektroshocks behandeld waren. 'Patienten maken melding van een heel scala van bijwerkingen, zoals een verminderd denkvermogen, vermindering van creativiteit, slaapstoornissen, smaak- en reukstoornissen, angst, emotionele afstomping, enzovoort. Het wordt ervaren als een marteling, ' aldus de auteurs van het in 1983 verschenen boek 'Psychiatrische tegenbeweging in Nederland.'In 1977 organiseerde de NASA een actieweek die weer tegenreacties opriep omdat psychiaters te zeer zouden zijn afgeschilderd als sadisten. Van Tilburg: 'Het wordt altijd gekoppeld aan sadistische psychiaters en aan gedwongen behandeling. Maar ik ken geen psychiaters die van shocktherapie houden. Wij pleiten in ons rapport voor zo open mogelijke procedures en voor een maximale controle op de behandelend arts. We hebben in Nederland gekozen voor een onderhandelings-psychiatrie waarbij dwang is uitgesloten. Maar je moet wel realistisch blijven: niemand is in staat beslissingen te nemen waarbij van geen enkele beinvloeding sprake is.'

De kennis over het behandelen van depressies is de laatste decennia explosief gegroeid, aldus Van Tilburg. 'Maar we weten ook waar de grenzen liggen.' Niet elke zwaar depressieve patient is blijvend geholpen met medicijnen en psychotherapie. 'Moet ik tegen die mensen en tegen hun familie zeggen: hier houdt de behandeling op omdat het verder zinloos is? Ik vind het vreselijk om mensen te moeten wegsturen wanneer ik weet dat een elektroschockbehandeling zou kunnen helpen.'