Overvoorzichtige Van Amelsvoort valt uit zijn rol

DEN HAAG, 23 mei De CDA-politicus drs. M. (Marius) van Amelsvoort is volgens premier Lubbers een 'volbloed parlementarier' die 'niet in dit soort gaten dondert'.

Dat was een mooie typering, afgelopen vrijdag na de ministerraad, voor de staatssecretaris van financien uit het Brabantse Veldhoven. Van Amelsvoort heeft sinds 1961 in het parlement gezeten; tot 1971 in de Senaat, tot 1981 van de Tweede Kamer. Hij was staatssecretaris van financien in het eerste kabinet-Van Agt. In het eerste kabinet Lubbers werd hij staatssecretaris van Binnenlandse zaken. Tot zijn chagrijn moest hij in het tweede kabinet-Lubbers plaatsmaken voor staatssecretaris De Graaff-Nauta. Maar sinds vorig jaar is hij er weer bij.

Vandaag moest hij in het parlement verschijnen voor het bewust niet informeren van de Tweede Kamer. Deze keer ging het om dreigende tekorten in de opbrengst van de fiscus omdat de belastingdienst grote achterstanden bij de automatisering had. Zelf zei hij in een vraaggesprek in deze krant dat het ging om cijfers die 'nog niet rijp' waren. Bovendien was het nog maar 'ambtelijke' informatie die eerst nog intern besproken moesten worden. Zou hij de Kamer daar wel inzicht in geven dan was dat volgens hem 'onbehoorlijk' jegens zijn medewerkers. Hij zou er bovendien de Kamer maar 'dol' mee maken. Dat viel vanochtend Kamerbreed in slechte aarde. De Kamercommissie financien is juist op dol op cijfers, aldus De Korte (VVD), en 'of we er dol van worden, maken we zelf wel uit'.

In zijn beperkte opvatting over het informeren van de Kamer 'herkent de CDA-fractie de staatssecretaris niet', aldus Reitsma. In het NRC-interview was Van Amelsvoort volgens Ybema (D66) juist 'achter elkaar in dit soort gaten gedonderd'.

Debacle

Van Amelsvoort is naar eigen zeggen een voorzichtig man. Politiek is voor hem handwerk, debatteren met de Kamer een kwestie van geven en nemen. 'Ik weet graag aan het begin hoe de afloop zal zijn', zei hij ooit in De Tijd. Als staatssecretaris van binnenlandse zaken in het begin van de jaren tachtig was Van Amelsvoort verantwoordelijkheid voor de automatisering bij de gehele rijksoverheid. Dat werd een debacle. De Algemene Rekenkamer kwam in het jaarverslag van 1983 met zeer scherpe kritiek. Er waren bij de departementen miljoenen guldens verspild aan verkeerde apparatuur: er was onvoldoende deskundig personeel, onvoldoende onderlinge afstemming. Van Amelsvoorts verdediging klonk zwak. Hij had er altijd al voor gewaarschuwd, zei hij, en was juist heel blij met het Rekenkamerrapport.

De parlementaire enquetecommissie, die zijn bemoeienis met het paspoortproject beoordeelde, schilderde het beeld van een weifelaar die grote problemen niet met zijn minister besprak en evenmin in de ministerraad bracht. Hij dekte zelfs actief de interne problemen toe door samen met Van Eekelen (defensie) een brief aan de Kamer te tekenen waar hij het helemaal niet mee eens was. Ook aan de premier liet Van Amelsvoort niet merken dat er grote spanningen waren tussen de departementen van binnenlandse en buitenlandse zaken. Zijn beleid in die periode was 'weinig helder en weinig evenwichtig' aldus de enquetecommissie. De manier waarop hij de problemen voor de premier had verzwegen had de commissie 'zeer bevreemd'. Vanochtend leek Van Amelsvoort terug in deze rol. Hij hield enigszins onbeholpen het introductie-dossier omhoog dat hij bij zijn aantreden van zijn ambtenaren had gekregen. De uitgelekte investeringsbedragen die de fiscus nodig heeft om de tekorten te vermijden, waren vermeld op een van de laatste pagina's van het Aanvullend Deel. 'Ik kon deze bedragen dus kennen, maar in feite kende ik ze niet', verklaarde hij. Van Amelsvoort had het dus niet gelezen. Als het echt belangrijk was dan was er wel een ambtelijke notitie met 'actiepunten' gekomen, zei hij. Dergelijke informatie 'mag niet in zo'n dossier verstopt worden', verdedigde hij zich.

Het was de teneur van de ochtend: een over-voorzichtige staatssecretaris, met een ambtelijke leiding die hem weinig ruimhartig informeert. Hoewel hij zijn directeur-generaal Van Lunteren 'soms driemaal per dag' spreekt, zei Van Amelsvoort niet te weten dat deze al maanden op de hoogte was van een dreigend tekort van een miljard. Hoe dat kan? Wellicht onbedoeld gaf secretaris-generaal Boersma vanochtend in de Kamer het antwoord. Hij overlegde alleen met de staatssecretaris als hij er zelf niet uitkwam.

    • Folkert Jensma