Bruggens orkest zoekt balans tussen techniek en muzikalespanning

Of het aan de enthousiaste plannen voor de toekomst lag die algemeen directeur Sieuwert Verster gisteravond voorafgaand aan het concert in de Doelen bekend maakte, weet ik niet, maar de leden van het Orkest van de Achttiende Eeuw waren er aanvankelijk niet echt met hun hoofd bij. Aanvankelijk wilden de stemmen in de Suite nr.4 van Bach maar geen mooi geweven patroon opleveren. Vooral het hout (hobo en fagot) was een stoorzender. De omslag kwam na het tussengevoegde Air uit de derde suite een suite is een verzameling dansen, dus zo'n extra deel kan historisch waarschijnlijk geen kwaad. De klank bleef nog steeds wat achter, maar of zo'n immense zaal voor deze muziek op dit soort instrumenten de juiste entourage is, blijft natuurlijk de vraag.

Bij Haydn is die vraag inmiddels opgelost. De orkestklank wordt steviger en frisser, alleen al door die fontein-achtige fluiten. Het typisch klassieke spel met contrasten komt duidelijker de zaal in dan Bachs doorwrochte weefsels. Al wist Haydn de muzikale tegenstellingen zelfs in de honderdste symfonie niet zo subtiel vorm te geven als de late Mozart en Beethoven. Haydn moet het wat dat betreft hebben van zijn bijna kinderlijke liefde voor effecten, voor een spel met de luisteraar met succes, dat wel. En met enthousiasme voor het orkest weergegeven.

Mendelssohn is natuurlijk geen achttiende eeuwer, maar dat het Orkest van de Achttiende Eeuw zijn Vierde symfonie speelt lijkt gerechtvaardigd. Hier heeft de symfonie een stap terug gezet ten opzichte van de artistieke inhaalmanoeuvre van Beethoven. Verfijnd, alleen soms nog wat onrustig, gaf Bruggen het werk vorm. Tegen het einde van deze 21ste tournee, of bij voorbeeld in het benefietconcert voor Roemeense musici op 6 juni in het Utrechtse Vredenburg, zal de balans tussen muzikale spanning en techniek zonder twijfel optimaal zijn.

Met ingang van het volgend seizoen maakt het orkest drie in plaats van twee tournees per jaar. Een daarvan vindt plaats buiten Europa, te beginnen volgend jaar in Australie. De tweede is de reguliere tournee langs verschillende grote steden in Europa. In de extra tournee zal men proberen opnieuw te werken vanuit de onbevangenheid waarmee men tien jaar geleden begon: avantgardistischer achttiende-eeuws repertoire, onverwachte bezettingen, opera, televisie-opnamen, enzovoorts.

De extra tournee wordt mede mogelijk dank zij TRN Groep, de sponsor die ook dit jaar het orkest financieel steunt. Bovendien zal met steun van deze sponsor de uitkoopsom van het orkest meer kunnen varieren, waardoor ook kleinere Nederlandse steden in staat worden gesteld het orkest uit te nodigen. Het is wellicht de moeite waard in zo'n kleinere zaal te gaan luisteren, want daar komt een achttiende eeuws orkest uiteindelijk het best tot zijn recht.

Concert: Orkest van de Achttiende Eeuw o.l.v. Frans Bruggen. Programma: Bach, Suite nr. 4; Haydn, Symfonie nr. 100; Mendelssohn, Symfonie nr. 4. Gehoord: 22/5, De Doelen in Rotterdam. Herhaling: 26/5, Enschede; 28/5, Den Bosch; 29/5, Groningen; 30/5, Utrecht; 31/5, Eindhoven.

    • Paul Luttikhuis