'Beste econoom van Wall Street': recessie is in VS al eindvorig jaar begonnen; Stijgende rente veroorzaakt neergang

NEW YORK, 23 mei A. Gary Shilling, voormalig leidend econoom van investment banks White, Weld en Co. en Merrill Lynch, is sinds 1978 zelfstandig economisch adviseur voor bedrijven en beleggingsinstituten. Hij staat bekend als een van de meest accurate analisten op Wall Street, en is twee keer gekozen tot 'beste econoom van Wall Street' in de jaarlijkse opiniepeiling van het tijdschrift Institutional Investor. Shilling is verder onder andere lid van de raad van economen van de Los Angeles Times en de Nihon Keizai Shimbun.

Waarom is er nog steeds geen recessie? Bestaan conjunctuurcycli niet meer? De wereldrecessie van de vroege jaren tachtig was ongewoon ernstig, en heeft een hoop onderbezetting veroorzaakt. Het heeft lang geduurd tot ongeveer 1987 voordat die capaciteit weer volledig werd benut. Het duurde extra lang in de Verenigde Staten, want we gebruikten niet alleen onze eigen capaciteit maar ook die van de rest van de wereld door onze importen. Ten tweede, mensen waren erg bang na die recessie, vooral in de VS omdat mensen zich realiseerden dat wereldconcurrentie echt bestond en hard was. Het duurde lang voordat het vertrouwen terugkeerde.

En er was nog een derde factor. De expansie hier en ook in de rest van de wereld is voor een deel gestuwd door een ongekende toename van schuld. De overheid leende, het bedrijfsleven leende om 'leveraged buyouts' te betalen, consumenten leenden om te kunnen blijven leven op de manier die ze gewend waren ook al hadden ze hun ongeschoolde maar hoogbetaalde banen verloren.

Maar een lopende-bandwerker in Detroit gaat toch niet meer lenen als hij werkloos wordt? Nee, maar iemand die in Detroit werkte verdiende tot 60.000 dollar per jaar. Nadat hij zijn baan verloor en werd omgeschoold tot zeg maar computerprogrammeur verdiende hij hooguit 25.000 tot 30.000 dollar. Maar hij wilde niet toegeven dat zijn reele inkomen permanent was verminderd. De 'American Dream' zegt dat je koopkracht alleen maar toeneemt.

Dus hij gebruikte credit cards en autoleningen, en hij werd tegemoet gekomen door soepeler banken. De afbetalingsperiode voor autoleningen nam in tien jaar toe van 36 naar 56 maanden. De tweede hypotheek werd geintroduceerd.

Wanneer komt de volgende recessie? Ik geloof dat de recessie eind vorig jaar is ingetreden. Die is veroorzaakt door de rente, die sinds 1987 stijgende is, en het krappe krediet van de laatste zes maanden. Dat zijn dingen die grote invloed hebben op de groei van de werkgelegenheid, en dat is wat uiteindelijk het vertrouwen van de consument bepaalt. Als mensen in de buurt hun baan verliezen, geeft de consument minder uit.

Waarom tonen de officiele cijfers geen recessie? Die worden altijd herzien, dat kan jaren duren.

Maar naar welke cijfers kijkt U dan? De renterichting, het gedrag van de centrale bank, de groei van de echte geldhoeveelheid, de trend in industriele produktie (die is nu nul of dalende), loonkosten en produktiviteit, de brede beursindices (de Standard en Poor's 500 is nu anderhalf procent onder zijn piek in oktober). Dat alles levert een beeld dat sterk lijkt op voorgaande recessies. Deze cijfers worden minder vaak herzien dan het BNP-cijfer.

Japan en Europa blijven sterk groeien. Gelooft U niet dat export naar die streken de economie hier draaiende kan houden? Consumptie is tweederde van het BNP, export tien procent. Het kan wel, maar dan moet je wel heel erg veel exporteren. En Oost-Europa ... Havel kwam hier en vroeg niet om geld, maar om expertise. Die landen kunnen zich niets veroorloven, op Oost-Duitsland na. Daar gaat geen stimulans van uit.

Gelooft U in de theorie van de 'rollende recessie', de recessie die van bedrijfstak naar bedrijfstak rolt zonder ooit de hele economie tot stilstand te brengen? Als mensen proberen iets te verklaren met een grandioze nieuwe theorie, dan kun je er zeker van zijn dat het einde nabij is, zoals met deze expansie.

President Bush wil nu het financieringstekort terugdringen omdat hij zegt dat het de rente omhoog drijft. Gelooft U dat ook? Nee. We zitten of bijna, of helemaal in een recessie. In een recessie stijgt het overheidstekort omdat de belastinginkomsten dalen. Particulieren geven minder uit, omdat ze zich zorgen maken over hun baan. Bedrijven geven minder uit omdat ze voorraden liquideren en minder investeren. Dat bij elkaar levert netto meer besparingen op dan het overheidstekort opslokt, en daarom daalt in een recessie altijd de rente.

Op de langere termijn is er een veel interessanter fenomeen. Wij denken dat de financiering van het Amerikaanse overheidstekort zal worden overgenomen door de Amerikaanse spaarder. De spaarquote is nu al gestegen van 2 procent van het BNP in 1987 naar 6 procent nu. Dat is deels cyclisch (recessievrees, red.

) maar er zijn twee bijkomende redenen van meer permanente aard. De eerste is demografisch: de bevolking wordt ouder, en oudere gezinnen sparen meer dan jonge.

Maar nog veel belangrijker is de polarisatie van het inkomen. Rijke mensen sparen meer dan arme. Een gezin met een inkomen van 70.000 dollar spaart 38 procent; een gezin met 30.000 dollar inkomen spaart 0 procent; een gezin met een inkomen van 10.000 dollar spaart negatief 97 procent - voor iedere dollar geeft het 1,97 uit.

In 1973 was het aantal gezinnen met een inkomen voor belasting van 60.000 dollar of meer (in constante dollars) goed voor 30 procent van het landelijk inkomen. In 1995, schatten wij, zal dat 50 procent zijn. Er komen meer hooggeschoolde banen die concurreren op wereldniveau, en dat gaat gepaard met een verlaging van het inkomen voor niet-geschoolde banen.

Dus de Amerikaanse overheid heeft het buitenland niet meer nodig voor de financiering van het tekort? Inderdaad. Dat betekent niet dat het tekort op de lopende rekening (van de handelsbalans, red.) meteen verdwijnt, want we betalen nog steeds rente op bestaande staatsschuld aan buitenlandse beleggers. Als onze berekeningen kloppen zou dat tekort pas over vijf jaar omslaan in een overschot. Maar zelfs dat geloof ik niet, omdat de overheid meer zal moeten lenen om de bestaande spaarbankencrisis en de toekomstige bankencrisis op te lossen.

De echte problemen komen pas rond 2020, als de 'baby boom' met pensioen gaat en het Social Security fonds (vgl. AOW, red.) zal leeglopen. Dat fonds verdoezelt nu de werkelijke omvang van het financieringstekort.

    • Michiel Bicker Caarten