Akihito zal zich excuseren over 'onfortuinlijk verleden'; Japan en Korea: een nieuw begin

TOKIO, 23 mei De Zuidkoreaanse president Roh Tae Woo verwacht morgen 'een eerlijke verklaring van spijt die de Koreaanse burgers gemakkelijk kunnen begrijpen' als hij bij zijn eerste bezoek aan Japan keizer Akihito ontmoet. Het staatsbezoek van president Roh moet de aanzet worden tot 'een nieuwe, positieve relatie tussen de beide landen die gericht is op de toekomst', zo hebben woordvoerders van beide regeringen laten weten. Maar nog steeds vertroebelt het verleden de relatie tussen de twee buurlanden.

De spijtbetuiging die Akihito's vader, keizer Hirohito, zes jaar geleden uitsprak was niet voldoende om daar verandering in te brengen. Roh vindt Hirohito's toenmalige uitleg dat 'het zeer betreurenswaardig is dat gedurende een periode in deze eeuw een onfortuinlijke relatie bestond tussen de beide landen' te afstandelijk en te ingewikkeld. Bovendien blijft in dit zeldzame commentaar van Hirohito op Japans oorlogsverleden in het midden wie wat wanneer heeft aangedaan. Onder leiding van premier Toshiki Kaifu schaaft het Japanse kabinet nu aan Akihito's definitieve tekst. Volgens de Japanse grondwet is de regering verantwoordelijk voor politieke uitspraken van de keizer. Regeringsfunctionarissen leggen er de nadruk op dat de inhoud van de okotoba, de eerbiedwaardige woorden van de keizer, niet onderhandelbaar is. Toch is een eerste suggestie om aan de oude tekst van Hirohito de woorden 'met pijn denk ik aan het verleden' toe te voegen, omdat de kans groot is dat de Koreanen er geen genoegen mee zouden nemen. Om wat meer tegemoet te komen aan het Koreaanse verlangen naar 'gevoel en betrokkenheid' zal Akihito's tekst vermoedelijk luiden: 'Als ik aan dit onfortuinlijke verleden denk dan voel ik acute pijn en leed.'

Akihito was 11 toen de Tweede Wereldoorlog en daarmee de kolonisatie van Korea eindigde.

Eigenlijk is de Japanse keizer, nu hij geen politieke verantwoordelijkheid meer heeft, niet in de positie om officiele standpunten in te nemen. Daarom zal premier Kaifu, die zijn eigen tekst al heeft opgesteld, als 's lands hoogste verantwoordelijke verontschuldigingen aanbieden aan Roh voor het 'ondragelijke leed dat door Japanse acties de Koreanen in het verleden is aangedaan'.

Voor de bijna 700.000 Koreanen die nu in Japan wonen is het leed nog niet geleden. De meesten van hen zijn nakomelingen van Koreaanse dwangarbeiders die in de 35 jaar dat Japan Korea koloniseerde naar Japan zijn gehaald. Na de oorlog kregen zij hun Koreaanse nationaliteit terug, met een permanente verblijfsvergunning voor Japan. Hoewel hun kinderen in Japan zijn geboren, zijn zij verplicht zich volgens de vreemdelingenwet te laten registreren, vingerafdrukken te laten nemen en altijd een identificatiebewijs bij zich te dragen. Over de status van de derde generatie Koreanen in Japan is nog niets vastgelegd, maar daar komt met Rohs bezoek verandering in.

Roh had als voorwaarde voor zijn bezoek gesteld dat de derde generatie Koreanen in Japan het recht moeten krijgen op een permanente verblijfsvergunning en dat aan alle discriminerende bepalingen een einde moet komen. Het ministerie van buitenlandse zaken, dat er op is gebrand Japans diplomatieke imago hoog te houden, heeft laten doorschemeren althans aan een deel van Rohs eisen tegemoet te zullen komen. De verbeteringen die Roh boekt voor de Zuidkoreanen in Japan gelden automatisch ook voor houders van een Noordkoreaans paspoort. Toch nemen de Noordkoreanen Roh zijn inspanningen niet in dank af. 'Roh gebruikt ons om van zichzelf een held te maken die opkomt voor de rechten van de Koreanen in Japan', zegt Choe Ik Kwan, de secretaris van de vereniging van Noordkoreanen in Japan. 'Nooit heeft hij zich om ons lot bekommerd. En ook nu gaat hij aan de kern van het probleem voorbij. We hebben helemaal geen behoefte aan excuses van de keizer. We willen dat er een eind komt aan onze discriminatie in Japan. Daar doet Roh helemaal niets aan.' Zowel linkse als rechtse extremisten in Japan hebben zo hun eigen redenen om aanstoot te nemen aan Rohs bezoek. De extreem-rechtse organisatie Sekihotai heeft met een brandbommetje in een Koreaans ontmoetingscentrum kracht bijgezet aan haar bedreiging de Zuidkoreaanse president te willen doden omdat 'hij met onredelijke verzoeken komt'.

Extreem-links keurt het bezoek van Roh af als een opleving van het imperialisme.

Om bedacht te zijn op aanvallen van beide zijden zijn verhoogde veiligheidsmaatregelen getroffen. In heel Tokio staan politiebussen klaar. In totaal is 20.000 man politie gemobiliseerd.

    • Elbrich Fennema