Ontroerde Dubcek hoort hoe Gorbatsjov Praagse Lenteprijst

MOSKOU, 22 mei - Wordt Boris Jeltsin nu president van de Russische Federatie (RSFSR) of niet? Na vijf dagen debatteren op het Volkscongres van deze Sovjet-republiek is dat nog steeds volstrekt onduidelijk. Na eindeloze procedure- en agendakwesties heeft het congres zich nu vastgebeten in de bespreking van de rede van premier Aleksandr Vlasov, Jeltsins voornaamste tegenkandidaat. De ene gedeputeerde na de andere komt met verhalen hoe treurig de situatie in zijn rayon, provincie of gemeente is en dat dat allemaal de schuld van Moskou is. Om de kritiek op zijn regeringsbeleid de wind uit de zeilen te nemen stelde Vlasov zelf zich ook heel kritisch op ten opzichte van het centrum, maar overtuigend is dat niet omdat iedereen weet dat hij de onvoorwaardelijke steun van Gorbatsjov geniet. Vlasov, die nu anderhalf jaar premier van de grootste der vijftien Sovjet-republieken is, ontpopte zich plotseling als een fel voorstander van soevereiniteit, het toverwoord waarin elke gedeputeerde op het congres, radicaal of conservatief, zich vinden kan. Voor alle gedeputeerden betekent soevereiniteit en onafhankelijkheid van Moskou grotere rijkdom voor de achtergestelde bevolking van Rusland. Daarnaast betekent het voor de radicalen van het blok Democratisch Rusland een verdergaande democratisering van de republiek, terwijl het voor de conservatieven voornamelijk het behoud van hun posities moet inhouden. De grote vraag is nu of Jeltsin deze twee uitersten in zijn persoon kan verenigen - en hierover zijn de meningen in de wandelgangen zeer verdeeld.

Jeltsin, afgeslankt na een acute hernia-operatie tijdens een tournee door Spanje, houdt zich dezer dagen zorgvuldig op de achtergrond. Hij beidt zijn tijd en doet vooral zijn best geen van de conservatieven te irriteren. Volgens sommigen maakt hij geen schijn van kans omdat het partijapparaat tegen hem is en de stemming in de zaal uiterst conservatief. Veel van de gedeputeerden komen uit het lokale partijkader, velen van hen kennen Jeltsin nog uit de tijd dat hij partijsecretaris was in Sverdlovsk, toen hij zich net zo gedroeg als zij. Anderen denken dat Jeltsin geen kans maakt omdat niemand trek heeft in een continu conflict tussen de centrale regering van de Sovjet-Unie en die van de RSFSR wegens Jeltsins moeizame verhouding met Gorbatsjov. Tussen beide heren is langzamerhand een vete gegroeid:Gorbatsjov heeft de macht en Jeltsin de populariteit. Toch zijn er ook mensen die Jeltsin nog steeds een goede kans geven. Volgens een jonge econoom zullen Gorbatsjov en Jeltsin zelfs heel goed kunnen samenwerken. Wordt Vlasov president, de schaduw van Gorbatsjov, zo redeneert hij, dan betekent dat automatisch dat alle problemen van de Russische republiek opnieuw op Gorbatsjovs schouders terecht zullen komen. Extra aanvallen op zijn persoon kan Gorbatsjov, die worstelt met een snel dalende populariteit, helemaal niet gebruiken. Jeltsin, die misschien in staat is de Russische republiek enige tijd rondom zijn persoon te verenigen, kan voor Gorbatsjov als bliksemafleider dienen. Als Gorbatsjov de verkiezing van Jeltsin tegenhoudt snijdt hij zich in eigen vlees, aldus deze redenering. Theoretisch is het niet ondenkbaar dat Jeltsin bij een deel van het conservatieve partijapparaat zou kunnen aanslaan.

Hij heeft bewezen ruggegraat te hebben door het tegen Gorbatsjov op te nemen in een tijd dat daar nog moed voor nodig was. Als onafhankelijkheid van Moskou nu voor de Russen belangrijker is dan partijdiscipline en carrieredrang dan moeten ze op Jeltsin stemmen, die zijn populistische uitspraken de laatste tijd bewust wat heeft gematigd.