Crisis Kashmir heeft eigen dynamiek

NEW DELHI, 22 mei - De moord op een vooraanstaand politicus in ....agar gisteren toont aan dat de Indiase regering, anders dan zij beweert, de toestand in de deelstaat Kashmir allerminst meester is. De incidenten na de dood van mirwaiz Moulvi Farooq, waarbij meer dan veertig mensen werden gedood door de veiligheidstroepen en waarbij honderden gewonden vielen, bewijzen dat de volksbeweging niet slechts kan worden gezien als een uitvloeisel van de bilaterale spanningen tussen India en Pakistan, maar dat er een eigen dynamiek is ontstaan.

Door de moord op de mirwaiz (gebedsleider) verdwijnt de laatste politieke leider uit de Kashmir-vallei die men gematigd zou kunnen noemen en die bereid was met de regering te praten, ondanks zijn afwijzing van het regeringsbeleid. Toen ik de vooraanstaande moslim-leider afgelopen vrijdag ontmoette, was hij zelf bezorgd over zijn rol als neutrale partij, waardoor hij zowel het doelwit werd van de militanten als van de gouverneur, die eerst de orde wil herstellen alvorens zich met politieke ontwikkelingen bezig te houden.

Na de moord op Farooq, door drie jonge mannen, hebben beide partijen elkaar daarvan beschuldigd. Gouverneur Jagmohan legt de schuld bij de fundamentalisten die getraind zijn door Pakistan en het niet eens zijn met het duidelijke standpunt van de Mirwaiz voor harmonie tussen de religieuze gemeenschappen. De moord wordt veroordeeld door alle belangrijke ondergrondse bewegingen, met inbegrip van de rechtse 'Hizbollah Mujaheddin' en deze beschuldigen de gouverneur ervan achter de moord te zitten om zo de beweging in diskrediet te brengen.

Farooq had zich steeds meer tegen het beleid van de regering gekeerd. Bij de vergadering van afgelopen week zei hij dat de Indiase regering uiteindelijk zou moeten toegeven aan de eis van het volk om een referendum te houden, waarbij de Kashmiri's hun eigen politieke toekomst konden bepalen. Hij sprak ook de vrees uit dat als de uiterst strenge greep van de veiligheidstroepen op het dagelijks leven in Kashmir niet werd versoepeld, het conflict zou uitmonden in een openlijke burgeroorlog.

Bij een bezoek aan de hoofdstad Srinagar worden de woorden van de mirwaiz duidelijk. Deze stad met ongeveer 700.000 inwoners verkeert in feite in een staat van beleg. Paramilitaire troepen en de politie houden vanachter zandzakken iedere straathoek in de gaten en patrouilles te voet en in snelle jeeps met daarop machinegeweren zigzaggen over de hoofdwegen. Vorige week had de regering, die de stad er graag normaal wil laten uitzien, het uitgaansverbod gedurende de dag opgeheven, maar het moest bijna iedere dag in verschillende wijken weer worden ingesteld na bomexplosies en moorden.

De meeste paramilitaire troepen komen uit het zuiden van India en zijn niet gewend aan de smalle straatjes en donkere steegjes van een Noord-Indiase Moslim-stad. Ze zijn zichtbaar nerveus als zij in deze wijken patrouilleren, omringd door duizenden mensen die hen zien als bezetters. Bovendien heeft bijna elk gezin uit de dorpen en steden in deze vallei de ruwe behandeling aan den lijve ondervonden. Er werd soms zelfs gemarteld door de veiligheidstroepen bij de zoekacties naar activisten en steeds werden er uitgaansverboden ingesteld.

De woede en agressiviteit van het volk tegenover de politie is bijna voelbaar voor bezoekers. Ieder incident leidt onmiddellijk tot spanning, waarbij de winkels hun luiken laten zakken en mensen beginnen te rennen om dekking te zoeken voor het kruisvuur van de troepen die hun positie innemen. De omstandigheden bij de begrafenisstoet voor Moulvi Farooq is hiervan een illustratie: tienduizenden rouwende mensen hadden zich verzameld bij het ziekenhuis waar Farooq heen was gebracht. Omdat ze bang waren dat de regering geen afstand zou doen van het lichaam van de religieuze leider voor de belangrijke laatste plechtigheden, drongen zij met geweld binnen in het lijkenhuis, namen het lichaam mee en voerden het door de straten, gevolgd door een stoet die steeds groter werd, toen ze door de wijk van de vermoorde politicus kwamen.

In plaats van zich op de achtergrond te houden vaardigde de regering een uitgaansverbod uit en zette zij legereenheden in die meteen werden uitgejouwd door de rouwende menigte. Een klein incident leidde daarna tot het bloedbad. In New Delhi heeft premier V. P. Singh een betuiging van zijn deelneming uitgegeven waarin hij 'de terroristen en hun helpers van over de grens' van deze moord beschuldigt. Hieruit blijkt dat de Indiase regering bij haar standpunt blijft dat de kwestie-Kashmir niet wordt veroorzaakt door etnische rivaliteit, maar dat Pakistan het conflict heeft gezocht en het nu uitbuit. Deze boodschap werd door premier Singh overgebracht aan de speciale afgevaardigde van president Bush, Robert Gates, die zondag in New Delhi is aangekomen na besprekingen in Islamabad. Hij zei dat om het vertrouwen tussen de twee landen weer te herstellen het voor India een voorwaarde was om de 'grondoorzaak weg te nemen, namelijk de hulp die Pakistan geeft aan de terroristen, '.

    • Bernard Imhasly