Antiquariaten Amsterdam op kaart verenigd

Voor wie hoopt dat de hemel een grote boekenkast zal blijken te zijn vol antiquarische werken zijn er op aarde een paar onmisbare bedevaartsoorden. Er zijn twee dorpen vol antiquariaten: Hay-on-Wye in Wales en het kwalitatief mindere Redu in de Belgische Ardennen. Van de grote Europese steden zijn Parijs en Londen het belangrijkst. Maar ook Amsterdam neemt een voorname plaats in. Telt London zo'n 350 antiquariaten en Parijs bijna 320, Amsterdam kan nog altijd bogen op ongeveer 130 antiquariaten, ruim vijftig meer dan Berlijn, het andere belangrijke bedevaartsoord. Bovendien heeft Amsterdam iets wat die andere steden niet hebben: een fraai verzorgde stadskaart waarop alle antiquariaten en tweedehands-boekwinkels met hun specialisaties staan aangegeven.

Amsterdam dankt zijn reputatie als antiquarenstad voor een belangrijk deel aan iemand die zelf nauwelijks oude boeken in de kast heeft staan. 'Ik ben zelf absoluut geen verzamelaar', zegt Heske Kannegieter (38). 'Ik hecht niet aan boekenbezit, hoewel mijn leven verder wel door het antiquarische boek wordt beheerst.'

Verkoopster

Kannegieter heeft dit niet altijd voor ogen gehad. Ze zat een paar jaar op de grafische school, fotografeerde, werkte bij een boekhandel, uitgeverij en bibliotheek en kwam uiteindelijk als verkoopster bij een Amsterdams antiquariaat terecht. 'Louis Putman, een collega-antiquaar, kwam daar elke dag koffie drinken. Hij vertelde dat hij twee dromen had: een jaarlijkse boekenmarkt voor Amsterdam en een kaart met daarop alle antiquariaten aan de Amsterdamse Nieuwmarkt, toen nog het centrum van de tweedehands-boekenhandel.'

Binnen korte tijd realiseerde Kannegieter beide dromen. Ze voerde ze zelfs nog een stapje verder. Deze zomer heeft ze voor Amsterdam maar liefst vier antiquarische boekenmarkten georganiseerd. Zondag 27 mei wordt de eerste op de Dam gehouden, met als speciaal thema fotografie. Voor de andere drie is aan de handelaren gevraagd naast hun algemene voorraad boeken mee te nemen over theater, schilderkunst en scheepvaart. Heske zette het eenmansbedrijfje De KAN op poten, dat met regelmaat reizen organiseert naar plaatsen als Redu, Londen, Hay-on-Wye en binnenkort ook naar Berlijn. En onlangs rolde de vijfde druk van de antiquarenkaart van de persen, niet alleen met de antiquariaten op de Nieuwmarkt, maar die van heel Amsterdam.

Het perfectioneren van de kaart nam de nodige tijd in beslag. De eerste druk verscheen in 1986 en werd een ramp. Heske: 'Ik had geen enkele ervaring op dit gebied. Van een drukproef had ik nog nooit gehoord. De kaart zat stikvol fouten: antiquariaten ontbraken of waren een hoek te ver ingetekend. En ga zo maar door.' Uiteindelijk werd besloten de achterkant van de kaart te benutten voor een poster om de eerste boekenmarkt aan te kondigen. 'Dat heeft het succes bepaald van die eerste markt, want we hadden er zoveel dat die poster door heel Nederland is verspreid. Hopelijk is hij daarna overal van de muur gevallen.' Op de eerste kaart stonden 76 antiquariaten ingetekend. De nieuwste druk vermeldt er 117, maar dit betekent volgens Kannegieter niet dat er zoveel zijn bijgekomen. 'Nee, op de eerste paar kaarten heb ik me beperkt tot het centrum van de stad. Later heb ik ook de adressen opgenomen van antiquariaten buiten het centrum. Bovendien zijn er sinds 1986 zo'n twintig antiquariaten bijgekomen. In feite wisselt het aantal voortdurend. Er zijn veel mutaties: verhuizingen, opheffingen en antiquariaten die samengaan. De nieuwste kaart lag nog niet bij de drukker of er gingen drie antiquaren failliet. In totaal zijn er sinds de eerste kaart zo'n tien verdwenen, schat ik.' De plattegrond laat alleen het centrum zien. Van de antiquariaten buiten het centrum staan alleen de adressen vermeld. Welk criterium hanteerde Kannegieter voor opname? 'Voor het centrum heb ik geen duidelijk criterium. Die winkels zijn allemaal te belopen, dus het onderscheid in kwaliteit moeten de mensen zelf maar maken. Zoiets ligt ook heel gevoelig. Voor Berlijn is wel onderscheid gemaakt. De chique antiquaren voelden zich te goed voor de algemene adressenlijst en hebben een eigen brochure laten drukken. Ik kan niet goed tegen dat soort geblaat. Het ligt heel gevoelsmatig of een antiquariaat wel of niet goed is. Zoiets heeft veel te maken met de charme van een winkel. Anderzijds: buiten het centrum heb ik niet alles opgenomen. Boekenkelders en dumppaleizen staan er niet op: je kunt het iemand niet aandoen twintig minuten in de tram te zitten om naar rotzooi te gaan kijken.'

Stapels

Toch staan niet alle antiquariaten op de kaart. Kannegieter: 'Er is een antiquariaat dat er vroeger wel op stond, maar nu niet meer wil. Om politieke redenen geloof ik, niet genoeg voor het volk, zoiets. Dan zijn er nog een paar zeer gespecialiseerde antiquariaten die geen behoefte hebben aan ongerichte toeloop. En dan heb je nog een vijftal gesloten antiquariaten. Die hebben er geen belang bij dat mensen weten waar enorme stapels kostbare boeken liggen opgeslagen. Alles bij elkaar telt Amsterdam zo'n honderdertig antiquariaten. Je zou zeggen: als stad iets om mee te pronken. Maar als je het Nederlands Bureau voor Toerisme belt halen ze al snel antiquaar en antiquair door elkaar.' Wat Kannegieter boeit in antiquariaten, vertelt ze, is dat deze bedrijfstak niet zo gebonden is aan de mode. 'Antiquariaten kennen niet het media-geweld van moderne uitgeverijen. Kopers en verkopers zijn mensen die werkelijk in een onderwerp zijn geinteresseerd. Als je in een tweedehands-boekwinkel komt moet je al weten wat je ongeveer zoekt. Met deze kaart wil ik die mensen van een gereedschap voorzien. Het lijkt allemaal nogal stoffig, maar het is een gebied waar ik mijn fantasie goed in kwijt kan. Bovendien: ik breng de kaarten zelf langs en ken vrijwel alle antiquaren in Amsterdam persoonlijk. Het zijn bijna allemaal bijzondere mensen.' Is de kaart nu perfect? 'Bijna. Het is me tot nu toe niet gelukt om voldoende advertenties van antiquariaten te krijgen. Ze staan al gratis op de voorkant, dus waarom betalen voor een advertentie op de achterkant? Om die reden ben ik gedwongen ook adverterende uitgeverijen en moderne boekhandels op de kaart te vermelden. Dat vind ik jammer. Het liefst zou ik een kaart maken met alleen antiquariaten.' Antiquariaten en tweedehands boekwinkels van Amsterdam, met alle musea. Stichting De KAN, Amsterdam, fl. 1, - Te verkrijgen in Amsterdam bij de meeste antiquariaten en de grotere boekwinkels. Te bestellen bij De KAN 020 - 275794. Met porto fl. 2,50