VVD blijft een verdeelde partij

DEN HAAG, 21 mei - Het is voor VVD-partijvoorzitter Ginjaar te hopen dat kikkers geen geheugen hebben. Zijn opmerking over de kwakende, lukraak in het rond springende kikkers in de VVD-fractie kwam zo uit de grond van zijn hart, dat excuses te pover zijn om de belediging te doen vergeten. Een ruzie kan nu eenmaal op twee manieren aflopen. De lucht kan opklaren, maar ook kan onherstelbare schade zijn aangericht omdat wordt blootgelegd hoe diep de afkeer en het onderlinge wantrouwen zit.

Ginjaar zelf denkt dat de crisis in de VVD, die vrijdagavond naar aanleiding van het terugtreden van fractievoorzitter Voorhoeve tot een uitbarsting kwam, tot de eerste soort ruzies behoort. Aan het eind van de twee dagen durende algemene ledenvergadering in Zwolle schetste de partijvoorzitter zaterdagmiddag hoe het gerommel in zijn partij en de kritiek op zijn persoon op hem was overgekomen: als een onweer met zware rukwinden en grote druppels, 'maar dan ineens is de bui over en komt de zon weer door.' Wie zaterdagmorgen argeloos de zaal van de Buitensocieteit in Zwolle betrad, kon inderdaad de indruk krijgen dat daar gewoon een ledenvergadering aan de gang was waar afgevaardigden moesten beslissen over een contributieverhoging, een betaald voorzitter en andere huishoudelijke zaken. In niets leek het zaterdag op de avond ervoor, toen de onderlinge verdeeldheid de partij had veranderd in een kluwe vechtersbazen die trappen onder de gordel niet schuwen.

Maar het applaus was zatermiddag net iets te enthousiast toen bleek dat van de drie nieuw gekozen hoofdbestuursleden er twee niet door het zittende hoofdbestuur waren voorgedragen. En de manier waarop vice-voorzitter Opstelten in de wandelgangen de felicitaties in ontvangst nam voor het overleven van de motie die hem en de elf andere hoofdbestuursleden onder curatele zou hebben gesteld, ontging de critici niet. De waarschuwing dat een zo verdeelde partij geen overwinnaars kent, leek langs hem te zijn heengegaan.

Een meerderheid stemde weliswaar tegen de motie zoals Ginjaar zaterdag niet naliet te benadrukken, maar de voorstemmers waren niet op twee handen te tellen. Met de vage toezegging van de partijvoorzitter dat het hoofdbestuur beter naar kritiek zal luisteren, zijn hun bezwaren over het door dit hoofdbestuur gevoerde beleid niet weggenomen. De cultuurverschillen die de VVD teisteren zijn na vrijdagavond niet verdwenen. De ouderwetse liberaal van goede komaf blijft een andere VVD voor ogen houden dan de zakenman uit de provincie die zijn geld met hard werken heeft verdiend of de jonge man of vrouw die op zoek is naar een partij die de liberale levenshouding waarmaakt op immateriele 'issues'. Voorhoeves opvolger Bolkestein had de ledenvergadering kort voor de niet te stuiten uitbarsting voorgehouden dat het luchten van het gemoed goed is, maar dat het daarna uit moet zijn. Een luid applaus viel hem ten deel. Dat het geruzie desastreus is voor de partij, vindt elke VVD'er. Maar ook achter zoiets eensgezinds als applaus kan verdeeldheid schuil gaan. Aan de nieuwe partijleider nu de taak de eenheid daadwerkelijk dichterbij te brengen. Veel VVD'ers hopen dat de man voldoende charisma zal hebben om de partij weer aantrekkelijk te maken voor de kiezer. Een electoraal succes is altijd goed om onderlinge tweespalt te verdoezelen. Als het aantal keren dat Bolkestein vrijdagavond de handen op elkaar kreeg een graadmeter is, dan is zijn uitstraling zeker groter dan die van Voorhoeve. Zestien keer applaudisseerde de zaal tijdens de eerste grote toespraak van de nieuwe fractievoorzitter, iets dat Voorhoeve nooit is gelukt. Opmerkingen als 'Mijnheer Lubbers, u hoort nog van mij' en 'dit kabinet geeft het geld sneller uit dan de burgers het bij elkaar kunnen verdienen', vielen goed. De vergelijking met oud-partijleider Wiegel die in zijn glorietijd in de jaren zeventig ook een agressieve stijl van oppositievoeren hanteerde, werd dan ook direct getrokken. Door de mislukte pogingen van Wiegel om vrijdagavond de ledenvergadering te beinvloeden en door Bolkesteins optreden, lijkt de rol van het erelid uit Friesland te zijn uitgespeeld. Voorhoeve heeft altijd moeten vechten tegen de dreigende terugkeer van Wiegel als partijleider, Bolkestein heeft die slag al direct gewonnen.

Maar het is nog maar de vraag of hij echt de leider zal blijken te zijn die voor alle VVD'ers acceptabel is. Bolkestein kreeg weliswaar een staande ovatie toen hij aan het slot van zijn toespraak zei: 'De koers van de partij is goed. Rechts en links zijn begrippen die op de jaren negentig slaan als een tang op een varken. Ons devies is niet rechts of links, maar omhoog.'

Maar voor een deel van de achterban waren het holle woorden. In de ogen van deze VVD'ers ontkent ook Bolkestein weer dat er wel degelijk behoefte is aan een bezinning over de koers die de VVD moet gaan varen. Bij de Statenverkiezingen volgend jaar zal blijken of de nieuwe partijleider zijn devies kan waarmaken en charisma voldoende is om de club bij elkaar te houden. Bolkestein moet er dan wel rekening meehouden dat de onderlinge verdeeldheid binnen de partij voor die tijd weer flink kan oplaaien. Bij de kandidaatstelling voor de Eerste Kamer is er voor de afdelingen volop gelegenheid ongenoegen af te reageren op zittende Eerste-Kamerleden als bijvoorbeeld partijvoorzitter Ginjaar.