Zakenwereld wil hervormingen; Ontspannen Kaapstad 'Sillicon Valley' van Zuid-Afrika

KAAPSTAD, 19 mei - Twee Zuidafrikaanse ondernemingen boden onlangs in een advertentie werk aan hetzelfde aantal afgestudeerden en technici. De ene onderneming was gevestigd in het binnenland nabij Johannesburg, de prozaische metropool van goudmijnen en zware industrie. Er kwamen 47 reacties. De andere bevond zich bij Kaapstad, een havenstad, Zuid-Afrika's kleinste, meest ontspannen zakencentrum, neergevlijd in de schaduw van de Tafelberg, een van 's werelds meest schilderachtige natuurobjecten. Deze advertentie scoorde 2.338 sollicitaties. Met dit verhaal illustreren zakenlieden hier wat zij noemen het 'Californie-effect' van hun stad: haar aantrekkelijkheid als werkomgeving voor technische specialisten en witteboorden-personeel en haar populariteit bij toeristen.

Kaapstad is de oudste, meest kosmopolitische stad van Zuid-Afrika, parlementszetel en centrum van de fruit- en wijnteelt. Daarnaast huisvest Kaapstad 1.500 ondernemingen die werken met geavenceerde technologie, waarvan 40 procent jonger is dan 5 jaar Samen behalen die bedrijven een omzet van 2 miljard rand, 1,43 miljard gulden. Ook zijn er hoofdkantoren van olie- en verzekeringsmaatschappijen gevestigd.

Toch geldt de 'Moederstad' economisch nog altijd als het arme nichtje van Johannesburg. Ze heeft haar status als grootste zeehaven al vele jaren geleden verloren aan Durban en Richards Bay. En meer recent hebben de textiel- en fruitverwerkende industrie en de wijnteelt er geleden onder buitenlandse anti-apartheidssancties.

Maar de laatste tijd zeggen zakelijke toplieden in interviews dat zij een economische opleving voor het toerisme, de bouw en de nijverheid in Kaapstad verwachten, wanneer de rassenscheiding in Zuid-Afrika door de hervormingen van president F. W. de Klerk wordt afgeschaft en het internationale isolement van het land geleidelijk zal worden doorbroken. 'Als de politieke toestand in Zuid-Afrika is opgeklaard, dan twijfelen we er niet aan dat het toerisme een impuls zal krijgen - en niet zo'n kleintje ook', aldus directeur Alan Lighton van de Kaapse Kamer van Koophandel. 'Van de gebieden met een extreme schoonheid in deze wereld is dit een van de slechtst bezochte. Kaapstad zal (als toeristisch centrum) voorop gaan', zo zegt David Bridgman van de Kaapse projectontwikkelaar Wesgro.

Kaapstad heeft, ondanks de stranden en het mooie bergland erachter, slechts 20 procent van de binnenlandse toeristenmarkt in handen. Echter, twee op de drie buitenlandse toeristen bezoeken de stad en ze brengen er meer nachten in hotels door dan in Durban, het belangrijkste binnenlandse toeristenoord, zo meldt toerisme-promotor Captour.

In 1989 hebben toeristen volgens Captour 900 miljoen rand, 680 miljoen gulden, rechtstreeks in de stad besteed, waarvan 68 procent afkomstig van Zuidafrikanen. De stad streeft naar een miljoen bezoekende toeristen in 1990 tegen 870.000 in 1989. De econoom Wolfgang Thomas van een ontwikkelingsbureau voor kleine ondernemingen in de stad raamt de reele economische groei in de omgeving van Kaapstad op 4,2 procent per jaar voor de jaren '90 - dat is tweemaal zoveel als in de jaren '80. Hij voorspelt tot het jaar 2000 jaarlijks 4,4 procent groei in handel en horeca bij 4,6 procent industriele groei.

Vanuit het bedrijfsleven wordt met de overheid onderhandeld over de inrichting van een speciale bedrijfszone voor exportondernemingen, en een deel van de haven is bezig aan een groot opgezet recreatiecomplex. Maar het rooskleurige beeld wordt overschaduwd door een probleem waarmee alle Zuidafrikaanse steden kampen: een bevolkingsexplosie in de sloppenwijken aan de stadsranden die tot enorme werkloosheid onder de zwarte bevolking kan gaan leiden.

Kaapstad, van oudsher het centrum van de 'kleurlingen'-gemeenschap, heeft na de afschaffing, medio jaren '80, van de wetten die kleuringen op de arbeidsmarkt voorrang verleenden boven zwarten en de bewegingsvrijheid van zwarten beperkten, een grote toestroom van zwarten gekend.

Colin McCarthy, directeur van de Kaapse Kamer van Industrie, zegt dat zwarten thans een derde deel van de 3,5 miljoen inwoners van Kaapstad en omgeving uitmaken, tegen slechts 13 procent in 1980. 'We creeren hier lang niet zoveel banen voor de zwarte toestroom als zou moeten, ' aldus McCarthy.

Nog een onzekere factor is het economisch beleid onder een toekomstige zwarte regering. Veel zwarte organisaties zijn voorstander van een geleide economie en vervanging van import door binnenlands produkt, hetgeen de buitenlandse handel en het belang van de havens bedreigt.