Sovjet-ingenieur kan autowasser in Israel worden

TEL AVIV, 19 mei - Terwijl het met de Israelische economie na een periode van betrekkelijke stabilisatie weer bergafwaarts gaat, drukt de aanhoudende stroom immigranten uit de Sovjet-Unie dagelijks zwaarder op de Israelische samenleving. 'Kunnen we de (immigratie)golf overleven', vroeg de Jerusalem Post zich een dezer dagen bezorgd op de voorpagina af. Wat voor deze naar rechts gezwenkte krant een vraag is, is voor de kopstukken van het met de opvang en integratie belaste Joods Agentschap een zorg en voor veel Sovjet-immigranten al een nachtmerrie.

De eerste foto's van op straat slapende immigranten zijn al in de Israelische pers verschenen. De opvangcentra voor immigranten zijn boordevol, de woningvoorraad is bijna uitgeput en met de tot 9,3 procent opgelopen werkloosheid is de kans op een baan voor artsen, wiskundigen, ingenieurs en musici uit het Sovjet-rijk zeker in hun eigen beroep uiterst gering.

Indien het huidige tempo van de immigratie aanhoudt moet Israel dit jaar 150.000 Russische immigranten absorberen. Sommigen geloven zelfs dat het er een kwart miljoen zullen worden.

Nu de eerste blijde opwinding over deze historische gebeurtenis in de zionistische geschiedenis voorbij is, blijkt dat de Israelische overheid er volkomen door is verrast. Het pas gepubliceerde rapport van de Rekenkamer windt daar geen doekjes om. De situatie zou minder ernstig en deprimerend voor de nauwelijks zionistisch gemotiveerde Sovjet-joden zijn indien de Israelische economie na 17 jaar weer eens zou gaan groeien. Het tegendeel is echter het geval. Israel staat aan de rand van stagflatie, dat wil zeggen oplopende inflatie bij een stagnerende economie. Vrijwel alle economische indicatoren zijn negatief. Dat is het recept voor een sociale, morele en ideologische crisis in de opvang van de immigratiegolf.

De Arabieren maken zich enorm druk over de gevaren van de Sovjet-immigratie. Maar Israel is zo diep verdeeld over de Palestijnse kwestie dat het al twee maanden niet lukt een regering te vormen om de broodnodige beslissingen te nemen voor een krachtige aanpak van de loodzware immigratieproblematiek. Voorlopig wordt Israel dan ook eerder door deze immigratie verzwakt dan 'gevaarlijk' versterkt, zoals de Arabieren vrezen.

Refererend aan het verleden geloven optimisten dat de Sovjet-immigratie en de hoge kwaliteit van de immigranten (54 procent is academisch gevormd) de locomotief is die de Israelische economie weer zal aantrekken. Als via internationale leningen, bezuinigingen op de overheidsuitgaven en verdere verlaging van de levensstandaard fondsen vrijkomen voor de bouw van tienduizenden woningen zijn de vooruitzichten volgens economen zo slecht nog niet. De woningbouw is immers altijd het trekpaard geweest van de economie. Maar zover is het nog niet. De daden lopen mijlenver op de plannen achter.

Voor de door de trage bureaucratie - 'erger dan in de Sovjet-Unie' zei een immigrant in een televisie-vraaggesprek - uit het lood geslagen immigranten wordt de situatie ondraaglijk. Zeker, ze worden financieel redelijk goed opgevangen. Maar hoe voelt een ingenieur zich die al maanden als autowasser werkt? Of een geleerde voor wie nergens plaats is omdat er geen plaatsen zijn? Professor Yirmiyahu Branover, een energiespecialist van de Ben Gurion-universiteit die in de jaren zeventig uit de Sovjet-Unie is gekomen spreekt over een 'catastrofale situatie'.

'Voor de Sovjet-joden is werk het allerbelangrijkste', zegt hij. 'Werk was voor hen in de Sovjet-maatschappij de enige uitlaatklep. Werkloosheid heeft op deze mensen een verwoestend effect.' In een radio-interview vertelde hij dat een Sovjet-geleerde hem smeekte om in zijn laboratorium te mogen dweilen om maar in een wetenschappelijke milieu te kunnen verkeren. 'Iedere dag staan ze bij mij in de rij. 's Ochtends om vijf uren bellen ze al.'

Volgens hem waarschuwen immigranten hun achtergebleven familieleden en vrienden al zich tweemaal te bedenken voor ze naar Israel komen.

De individuele Israelier is de immigrant doorgaans heel goed gezind. Er zijn veel hulpacties, uitnodigingen en sociale contacten. De televisie heeft Russische ondertiteling en in de kranten verschijnen artikelen, raadgevingen en dergelijke ook in de Russische taal. Deze vriendelijkheid contrasteert tamelijk schrijnend met de onmacht van het staatsapparaat om de immigratie uit de Sovjet-Unie ordelijk en effectief te verwerken en wat het allerbelangrijkste is bestaanszekerheid te bieden.

De sociale en psychologische spanningen onder de immigranten stapelen zich op. Boris Kotsjoviski, twintig jaar geleden een beroemde Russische oleh (immigrant), waarschuwt voor een explosie. 'Ze zullen tafels breken en de straat op gaan', voorspelt hij. 'Ze weigeren in Israel tweederangsburgers te worden. Ze hebben, als je naar de Russische geschiedenis kijkt, een revolutionaire ziel.'