Opvang benzinedamp voorkomt smog

Het zal nog twee jaar duren, maar dan heeft de auto er weer een verplicht accessoire bij: een busje met kool. Die canister, zoals het busje of trommeltje in autoland wordt genoemd, bevat actieve kool die benzinedamp kan absorberen. Het wordt namelijk steeds duidelijker dat de benzine ook voor zij haar werk in de motor doet een flinke bijdrage aan de luchtverontreiniging levert.

De schadelijke ozonvorming in de lagere luchtlagen is het gevolg van fotochemische reacties tussen stikstofoxyden en vluchtige organische stoffen (VOS), onder invloed van het zonlicht. Koolwaterstoffen (zoals propaan, butaan, methaan) zijn een belangrijk deel van de VOS, maar daarnaast zijn er ook andere stoffen (alcohol, ether) die tot deze categorie gerekend worden. Het is de laatste tijd duidelijk geworden dat de bijdrage van de VOS aan de smogvorming belangrijker is dan men aanvankelijk dacht. VOS komen vrij in de industrie (kunststoffen), in kleine bedrijven, (oplosmiddelen, verf) huishoudens (reinigingsmiddelen, schoenpoets), de landbouw (methaanproduktie van koeien), verbrandingsinstallaties, maar vooral in het verkeer. In 1985 kwam volgens de 'Projectgroep KWS 2000' - een club waarin overheid en bedrijfsleven tot de conclusie zijn gekomen dat de uitstoot van VOS in het jaar 2000 tot de helft moet zijn gereduceerd - 470 kiloton VOS in de Nederlandse atmosfeer. Honderdnegentig kiloton daarvan was afkomstig van 'mobiele bronnen', auto's dus.

In een auto gaan de VOS uit de benzine (de meeste VOS zijn in dit geval koolwaterstoffen) op drie manieren verloren. Het grootste deel wordt in de motor in bewegingsenergie omgezet, zoals het hoort. Een veel kleiner deel verlaat de auto in onverbrande vorm via de uitlaat en weer een iets kleiner deel gaat verloren voor het tot verbranding komt, door verdamping.

De koolwaterstoffen die uit de uitlaat trachten te ontsnappen worden tegenwoordig in de katalysator onschadelijk gemaakt, maar de verdampende benzine kon tot dusverre ongehinderd zijn gang gaan. Vooral in de benzinetank ontstaat heel wat benzinedamp. Via een ontluchtingspijpje kan die de tank verlaten, en als het warm is gebeurt dat in ruime mate. Verder ontsnapt ook uit de motor en de carburateur benzinedamp, vooral als de auto met warme motor op een warme parkeerplaats wordt weggezet. Ten slotte draagt ook de moderne motortechniek een steentje bij. Moderne motoren worden ingespoten, wat betekent dat de benzine onder druk komt te staan en dus warm wordt. Dat levert het gevaar van dampbelvorming en stagneren van de brandstoftoevoer op (de beruchte vapour lock) en om dat te voorkomen laat men de benzine circuleren door de auto - in een tempo van wel 140 liter per minuut. Het netto resultaat is dat de totale benzinevoorraad een hogere temperatuur krijgt. Voeg bij dit alles de omstandigheid dat benzine de laatste jaren steeds meer vluchtige componenten bevat (vooral butaan; een compensatie voor het verdwijnen van lood uit de benzine) en het valt te begrijpen dat in een auto 1 a 1,5 procent van de benzine in damp opgaat. Per jaar komt dat alleen voor Nederland neer op tientallen miljoenen liters.

Een koolfilter kan daar veel tegen doen. De ontluchting van de benzinetank mondt dan niet in de buitenlucht uit, maar in een busje met actieve kool (als 'Norit' menigeen bekend). Deze stof absorbeert de benzinedamp. Als de kool verzadigd is en als de elektronische motorsturing van de motor vindt dat extra lucht geen kwaad kan, gaat er een klepje open en zuigt de motor een deel van zijn lucht door het filter aan. De kool staat de koolwaterstoffen weer af aan de passerende lucht. Een mooie oplossing, tot 90 procent van de verdampte benzine kan zo worden teruggewonnen. In de VS is het koolfilter al verplicht. Sommige autofabrikanten, zoals BMW, bouwen het koolfilter nu standaard in, maar voor de meeste fabrikanten zal het wel 1992 worden. Op 1 juli van dat jaar zal er een EG-eis van kracht worden die de verdampingsverliezen aan banden legt. Die eis geldt alleen voor nieuwe auto's, maar is zo zwaar dat een koolfilter noodzakelijk wordt.

Strijdpunt is nog de vraag hoe de dampverliezen die tijdens het tanken ontstaan bestreden moeten worden. Als een lege tank wordt gevuld stuwt instromende benzine zo'n 40 liter benzinedamp naar buiten. Een mogelijkheid is om ook deze damp door het koolfilter te voeren. Het moet dan wel groter worden (3,5 liter in plaats van 1 liter inhoud). De olie-industrie is voorstander van deze maatregel. Concawe, een organisatie van de samenwerkende Europese olieindustrie, wijst er op dat het benzinesysteem zo helemaal kan worden afgesloten en dat is een mooie, definitieve oplossing. De autofabrikanten zeggen dat ze geen ruimte voor een groot koolfilter hebben. Zij voelen meer voor de oplossing zoals die in Californie bestaat. De vulpistolen van de benzinepompen zijn daar voorzien van een dikke rubberslurf die de vulopening omsluit en alle uitstromende gassen afzuigt. Het probleem van deze methode is dat ze een standaardisering van de vulopeningen vereist en dus pas na jaren effectief wordt.

De olie-industrie zelf heeft op zijn eigen produktie- en distributieplaatsen natuurlijk ook met die vulverliezen te maken. Bij het vullen van tankauto's en opslagtanks worden gigantische hoeveelheden benzinedamp de lucht in geperst. Vorige week nam Shell in Pernis de eerste installatie voor het terugwinnen van benzinedamp in bedrijf. Bij het vullen van een tankauto wordt behalve de laadarm ook een dampretourleiding aangesloten. Alle tankauto's moesten er voor worden omgebouwd. De damp wordt - met de damp die vrijkomt als 's nachts de hoofdtanks worden gevuld - naar een dampterugwinningsinstallatie gevoerd waar de damp weer tot benzine condenseert. Shell zal met dit systeem 2 miljoen liter benzine per jaar regenereren. Op die 2 miljoen liter zal, zo heeft het ministerie van Financien in een milde stemming beslist, geen accijns worden geheven. Het argument van Shell was dat er weliswaar sprake is van geproduceerde benzine, maar dat de benzine uit benzine is geproduceerd waar al accijns op was geheven. Daar kon niemand tegenop.

    • Warna Oosterbaan