Geen winnaars na VVD-congres

ZWOLLE, 19 mei - Even na middernacht weet VVD-partijvoorzitter Ginjaar dat hij in functie mag blijven, maar is hem ook duidelijk dat het 'getoeter' in de VVD voorlopig niet zal zijn afgelopen. Ginjaar overleeft gisteravond in Zwolle op de algemene ledenvergadering een motie die hem onder curatele zou hebben gesteld. De Amsterdamse afdeling die de motie indiende reageert laconiek: 'Het hoofdbestuur duwt de bal nu hard onder, maar de bal zal met dezelfde kracht weer boven komen.' De emoties in Zwolle tijdens de 43ste algemene ledenvergadering van de VVD lopen hoog op bij het agendapunt 'wat verder ter tafel komt'. Het aftreden van oud-partijleider Voorhoeve en de rol die het hoofdbestuur daarbij heeft gespeeld valt hier onder. Meteen 's middags bij het voorstel van Ginjaar om dit punt naar de avond te verschuiven is de spanning in de zaal van de Buitensocieteit voelbaar. Met slechts een verschil van zeventien stemmen krijgt Ginjaar zijn zin. Boze tongen beweren onmiddellijk dat hij de regiewijziging heeft voorgesteld om zoveel mogelijk medestanders de kans te geven Zwolle te bereiken.

Na de toespraak van de nieuwe fractievoorzitter, Bolkestein, die de partij oproept dat het 'uit' moet zijn, lijkt 'wat verder ter tafel komt' om half negen aan de beurt. Direct echter vraagt een van de leden de vergadering te schorsen. De brandweer laat niemand meer de afgeladen zaal binnen, waardoor een twingtigtal stemgerechtigde afgevaardigden op de gang moet blijven staan. 'Ze dreigen met de meest vreselijke zaken als ze niet binnen mogen', zet de afgevaardigde zijn ordevoorstel kracht bij. De commissaris van de koningin in Groningen, Vonhoff, weet de brandweer ertoe over te halen zich wat soepeler op te stellen. Om iets na half negen is het dan echt zover.

Uitvoerig legt partijvoorzitter Ginjaar nog eens uit waarom het beter is voor de VVD dat Voorhoeve is opgestapt. De ledenvergadering moet hem geloven dat het hem niet makkelijk is gevallen Voorhoeve te vragen zich te bezinnen op zijn positie. 'Weest U overtuigd van mijn oprechtheid', sluit Ginjaar zijn uiteenzetting af. Dan zijn de leden aan het woord. Aanvankelijk verloopt het rustig. Ginjaars optreden wordt wel hypocriet genoemd, maar de zaal reageert daarop nog niet. Pas als om kwart voor tien de vertegenwoordigster uit Roermond, Van der Laak, bij de microfoon gaat staan, verandert de sfeer in de zaal. 'Ik zal maar meteen de koe bij de horens pakken en de motie van afkeuring indienen.'

Van der Laak ziet haar VVD in een diep dal zitten, omdat 'de wervingskracht van het hoofdbestuur niet veel beter, misschien nog wel slechter is dan die van de heer Voorhoeve'.

De afgevaardigde uit Roermond is hard. Ze verwijt het hoofdbestuur na de kabinetscrisis van vorig jaar 'een absoluut smakeloze' verkiezingscampagne te hebben gevoerd. Van Voorhoeve had het hoofdbestuur een 'Jopie Lolbroek' gemaakt in plaats van de integriteit van de man te benadrukken. 'Hoofdbestuur, dit was alles behalve klasse', parafraseert Van der Laak een opmerking die Ginjaar kort na het aftreden van Voorhoeve maakte. Ze krijgt een luid en lang applaus. De geest is uit de fles. De tweespalt in de partij wordt steeds duidelijker. Een afgevaardigde beschuldigt de Roermondse ervan 'propagandist te zijn van een van de andere partijen in Nederland'.

Het komt hem op luid boegeroep te staan. Om kwart over tien krijgt de commissaris van de koningin in Friesland het woord. 'Mijn naam is Wiegel. Ik ben lid van de afdeling Tietjerksteradeel.'

Even wordt er gelachen. 'Ben ik nog wel in de partij waarvoor ik met zoveel enthousiasme heb gewerkt?', vraagt het erelid zich af. Hij stelt voor Ginjaar kort te laten reageren en dan direct conclusies te trekken in plaats van steeds weer nieuwe sprekers de partij nog meer schade te laten toebrengen. 'Het is mooi genoeg geweest. ' Deze poging de vergadering te beinvloeden wordt hem door de zaal niet in dank afgenomen. Een kwartier later mag de partijvoorzitter reageren op de stroom kritiek die hij over zich heen heeft gekregen. 'Mij is hypocrisie verweten. Da's flauwekul', zegt hij met een stem waaraan duidelijk is dat hij zich niet meer onder controle heeft. Het ledenverlies is niet de verantwoordelijkheid van de partijtop. 'Er zijn nog nooit leden weggelopen wegens gebrek aan scholing en vorming, maar wel door het politiek gehannes in Den Haag.' Dan heeft Ginjaar zich niet meer in de hand. Hij vergelijkt de fractie met een kruiwagen springende kikkers die hij niet kan beheersen. De zaal wordt doodstil als Ginjaar tenslotte doet, wat hij altijd heeft beweerd nooit te zullen doen. Hij richt zijn pijlen op een persoon, het oud-Kamerlid uit Limburg Van Rey: 'Wat is slechter voor de partij, dit slechte management of een Kamerlid uit Roermond dat zegt graag harder dan 160 kilometer per uur te rijden. Wat is slechter voor een partij, dit slechte management of een Kamerlid dat kennelijk vol genoegen zich tegen Vrij Nederland uitlaat over billenknijperij en het plezier wat hij daarover had met de toenmalige fractievoorzitter.' Iedereen is perplex. 'Dit is zijn einde', zegt een VVD-lid. In de tweede termijn van de leden krijgt Ginjaar nog twee moties aangediend. De afgevaardigde uit Den Helder zegt bij de indiening van een daarvan eerlijk verwacht te hebben dat het hoofdbestuur de hand in eigen boezem zou steken. 'Ik zeg het voorzichtig, maar ik bespeurde een schijn van arrogantie in uw antwoord.' Wiegel doet dan een tweede poging het onheil te keren. Dit keer beklimt hij het officiele spreekgestoelte. Hij rept over een VVD die kapot wordt gemaakt. 'Ik proef rancune, de sfeer is verziekt.

'

Maar hij heeft weer geen invloed. Om half twaalf schorst ondervoorzitter Opstelten de vergadering, omdat het hoofdbestuur zich intern moet beraden op de drie moties die dan ter tafel liggen. VVD-leden voorspellen dat het aanvaarden van een van de moties een schisma in de partij zal betekenen. De oud-bewindslieden Winsemius en Smit-Kroes zitten voor de geluidsboxen opzij van het podium het eindoordeel af te wachten. Smit-Kroes noemt haar stek het voorportaal voor hogerop, in het partijbestuur bedoelt ze.

Iets voor twaalven neemt Ginjaar opnieuw het woord. Hij heeft zichzelf hervonden. 'Ook een partijvoorzitter kan in deze emotionele situaties zijn bedaardheid verliezen.'

Hij biedt zijn verontschuldigingen aan de fractie aan, daartoe aangespoord door het Kamerlid Weisglas. 'Kikkers zijn een uitermate evenwichtig element in het eco-systeem. Ik zou niet graag kikkers zien die niet meer springen.'

Hij stelt voor de emoties opzij te zetten en zakelijk te blijven.

Verder gaan zijn toezeggingen niet. Maar voor twee afdelingen is het genoeg om de moties in te trekken. Alleen Amsterdam houdt de rug recht. 'Wij kunnen niet uit elkaar gaan zonder een beslissing te nemen', zegt voorzitter Luijten. Zijn voorstel is om een commissie van wijze mannen in te stellen die het hoofdbestuur moet begeleiden op weg naar het herstel van de eenheid in de partij. Het hoofdbestuur heeft gedreigd. Deze motie vraagt wel niet om aftreden, maar dat zal wel de conclusie zijn die de partijtop eruit trekt. Met grote meerderheid wordt de motie verworpen.

Het is even na middernacht als duidelijk wordt dat de VVD geen overwinnaars kent zoals een van de regionale voorzitters heeft gewaarschuwd. De indieners van de motie niet, maar de leden die het hoofdbestuur in bescherming nemen ook niet.

    • Aukje van Roessel