Den tragen tot spoorslag

Wat hebben de kermis op de Dam, het staatsbezoek van de Finse president, het Bloemencorso, de Marathon en nog het een en ander in onze wereldstad gemeen? Dat je het Centraal Station niet meer kunt bereiken, de trein naar Schiphol mist en je alleen nog maar kunt zwaaien naar degene die je uitgeleide had willen doen, als je tenminste het geluk hebt dat hij over de stad vliegt.

Ik zag het aankomen. 't Was feest in Amsterdam. De drommen op de tramhalte keken vergeefs naar het punt waar de verlaten rails om de bocht verdwenen. Altijd weer die vergissing: alsof je door dat kijken in de richting van verlangen de komst van de tram kunt bespoedigen. Ik rende terug naar mijn bureau en belde zijn huis, maar daar had men het antwoordapparaat al aan. Misschien was hij nog even langs zijn kantoor gegaan omdat hij iets vergeten had. Hij werkt bij een florerend bedrijf, er waren nog zes wachtenden voor me en daarna klonk er een stukje Polonaise. Je kalmeert er niet van.

Met flakkerende hoop terug naar de halte. Een tram van een lijn die daar helemaal niet hoort, zeurde nader. Dat is het aardige van ons GVB: ze laten je het ding eerst een poosje uit de verte zien voor je erin kunt stappen. Wist u dat de westerse beschaving drie in- en uitstaptempi heeft? Het snelst is men in de Verenigde Staten, dan komen de grote steden van de voormalige socialistische wereld en ten slotte deze buurten. In dit stampvolle rijtuig heerste de gemoedelijkheid die zich van Nederlanders meester maakt als ze zich met z'n allen in een gematigde noodtoestand bevinden. Nee, we noemen dat saamhorigheid. Ik gaf de moed op, stapte uit, werd op de Dam ontvangen met een militaire kapel die het Turf in je ransel speelde, en ik begon dit stukje te schrijven. Al m'n grieven moesten erin, en een analyse van de moderne stagnatie die wordt veroorzaakt door de moderne communicatie, de antwoordapparaten, de wachtenden voor u, de pretenties van de snelle geelektroniseerde maatschappij en de achterlijke sloomheid van de werkelijkheid. Overal de wachtenden voor me en altijd toevallig mensen die niets beters te doen hebben. Laat ik er maar eens geen doekjes om winden. Het grootste deel van de samenleving staat achter het antwoordapparaat uit de neus te vreten. Ik zal er wel spijt van krijgen als ik deze woorden zwart op wit zie, maar misschien nog meer als ik ze weer doorstreep. Den tragen tot spoorslag, staat op het monument van Abraham Wertheim (1832-1897) in het Wertheim Park. Dat betekent ongeveer hetzelfde. Leefde Wertheim nog maar! Of niet, want anders hadden we niet zo'n mooi parkje gehad.

Er zijn dingen die je eigenlijk nooit in de krant zou moeten schrijven. Je mag het papier niet gebruiken voor zelfbeklag tenzij er een algemeen belang mee wordt gediend, en je mag niemand op verkeerde ideeen brengen. Als het een paar dagen hard heeft gevroren en je wijst je lezers erop dat ze niet aan de leuning van de brug moeten likken, weet je zeker dat er de volgende dag een stuk of tien door de brandweer met warm water moeten worden losgeweekt. Ik kan het nu met een gerust hart schrijven omdat het likken aan een brugleuning niets ernstigs ten gevolge heeft.

Het woord NAT heeft ook zo'n effect. Het is niet direct verboden het even met een vingertop te proberen. Je weet ook dat degene die het heeft geschreven dat niet voor niets heeft gedaan, de waarschuwing is geloofwaardig genoeg en toch die vinger. Het zijn altijd kleinigheden. Op een vulkaan zie je nooit een bordje met de waarschuwing dat je niet te dicht bij de rand van de krater moet komen. Alle risico's hebben hun eigen gehalte. Er is een grensgehalte. Daaronder is alles het proberen waard; erboven zie je alleen diegenen nog iets ondernemen die met een zekere onmaatschappelijkheid zijn geboren, of misschien gewetenloosheid. Het is een ernstige zaak.

Wat was ons vraagstuk aan het begin? Heeft dat particuliere gemopper een algemeen belang gediend? Ik ben natuurlijk de laatste die daarover een uitspraak kan doen.

Laten we het eens over een andere boeg gooien. Is de stagnatie waarvan ik hier een bewijsje heb beschreven niet het gevolg van een overmaat aan 'maatschappelijkheid'? Vergt het niet een beetje gewetenloosheid om 'den tragen tot spoorslag' te zijn? Ga eens in het Wertheim Park kijken en lees wat er nog meer voor moois op die fontein staat.