Zure regen tast duin 'dramatisch' aan

WASSENAAR, 18 mei - Met een ongeoefend oog is de schade van de luchtvervuiling in het Rijnmondgebied aan de natuurlijke kwaliteit van de Zuidhollandse duinen niet meteen te zien. Daar heb je biologen voor nodig. Zoals Harrie van der Hage van het sinds kort geprivatiseerde Duinwaterbedrijf Zuid-Holland en Harry Smit, een medewerker van de provinciale dienst 'ruimte en groen'. Zij wijzen bij Meyendel op de schade die de luchtverontreiniging daar heeft veroorzaakt. Meyendel is een 1.800 hectare groot, druk bezocht duinwaterwingebied tussen Scheveningen en de Wassenaarse Slag. Met uitzondering van de natuurreservaten de Bierlap en de Kijfhoek staat het open voor wandelaars en paardrijders. 'Zie je daar dat door de konijnen losgewoelde mos, het uit de neotropische gebieden afkomstige tankmos dat alles overwoekert en plantjes als het kandelaartje, het ruw vergeetmijnietje, duinviooltje, wondklaver en stalkruid heeft verdrongen. Dat is het dus waarover in het (deze week gepubliceerde) rapport van de provincie wordt gesproken. Dat komt waarschijnlijk allemaal door de luchtverontreiniging waarvan de ontkalking van de ondergrond het gevolg is. Daardoor ontstaan hier al die monocultures van vooral dikke, dichte grassoorten'.

Met het door de bioloog Bart van Tooren opgestelde rapport is volgens de provincie eindelijk in kaart gebracht wat sommigen allang vermoed hadden. Namelijk dat de luchtvervuiling niet alleen de natuur in Oost-Nederland en in Brabant maar ook die in de duingebieden sterk heeft aangetast. Van Tooren heeft het in zijn rapport over luchtverontreiniging in het algemeen en meent dat niet alle schade de schuld van zure regen is. Toch noemt hij die ronduit 'dramatisch' en vreest hij dat de natuurwaarden in Zuid-Holland die zo lang door allerlei organisaties zo angstvallig zijn beschermd, op den duur voor een groot deel verloren zullen gaan. De schade is het grootst in de binnenduinen van Wassenaar en andere kustplaatsen. Had men daar - tot voor zes jaar - nog heel gezonde bossen, nu is het zo dat die er door de luchtvervuiling slechter aan toe zijn dan waar in het land ook.

Harrie van der Hage vertelt over de internationale betekenis van de Nederlandse duingebieden (totaal 40.000 hectare). 'Vrijwel nergens in Europa waren die zo gaaf als hier. In Belgie is er bijvoorbeeld niets van over, daar zijn ze helemaal volgebouwd met flats'.

De Nederlandse duinen bestaan in plantengeografisch opzicht uit twee districten; het kalkarme gebied ten noorden van het Noordhollandse Bergen en de lange zuidelijker, kalkrijkere duinstrook tot aan Cadzand in Zeeuws-Vlaanderen. In de kalkrijke duinen was de flora altijd veel gevarieerder en uitbundiger dan in het noordelijker gebied, maar de grens tussen kalkarm en kalkrijk verplaatst zich langzaam naar het zuiden. 'Dat gaat sluipend en je kunt veranderingen slechts over een reeks van jaren constateren', zegt Harry Smid. 'Ontkalking van de duinen is op zich een natuurlijk proces maar door de zure regen wordt dit wel enorm sterk aangewakkerd. Zou het kalkgehalte minder worden dan 0,3 procent dan sterft de grond subiet af. Zo ver is het nog bepaald niet. Wel weten we dat de verscheidenheid aan plantesoorten al met zo'n zeventig procent verminderd is en dat in plaats daarvan zoals je wel ziet, grote ruige vlakten met duinriet en andere grassen zijn ontstaan, die zich nog steeds uitbreiden'. Door de aantasting en de ontkalking van het duingebied is niet alleen de flora maar ook de fauna veranderd. In het hoge, dichte gras en in steeds meer hoog opgroeiende struiken zijn weinig 'grondbroeders' zoals kieviten, veldleeuweriken en boompiepers meer te vinden, maar tegenwoordig des te meer 'struweelbroeders' als hegge- en grasmussen en ook nachtegalen. 'Die zijn hier beslist geen zeldzaamheid', zegt de veldbioloog van het Duinwaterbedrijf. 'Je hoort ze hier overal zingen, maar krijgt ze bijna nooit te zien. Zo goed houden ze zich verborgen'. Die grasvlakten zou je natuurlijk wel kunnen maaien meent Van der Hage, 'maar dat is onbetaalbaar. Daarom zullen we hier het komende najaar twintig fjordenpaarden voor een gebied van 270 hectare inzetten om het gras kort te houden. Zo'n vorm van beweiding waarbij je koeien of paarden als maaimachines gebruikt, is niets nieuws. Dat was vroeger heel gewoon en in Engeland doen ze het nog altijd'.

. Bart van Tooren, Effecten van luchtverontreiniging op de natuurwaarden in Zuid-Holland. (Literatuurstudie in opdracht van Bureau Natuur, Dienst Ruimte en Groen van de provincie Zuid-Holland).