Rotterdam vindt modern mooier

ROTTERDAM, 18 mei - Pal voor het monumentale Schielandshuis verrijst een donkergrijs kantoor, de historische spoorbruggen worden vervangen door een tunnel en de oude pakhuizen op de Wilhelminapier moeten wijken voor een Manhattan aan de Maas. Architect H. Kossmann vat de 'Rotterdamse' opvatting over stedebouw samen: 'Historie is mooi, maar als het modern kan is het mooier.' Na alle aandacht van de afgelopen week voor het bombardement op Rotterdam, werd vanmiddag een tentoonstelling geopend over de opbouw van de stad. Bij 'Stadstimmeren' staat de stedelijke ontwikkeling vanaf 1340 centraal. De tentoonstelling is opgezet in de voormalige vertrekhal van de Holland Amerika Lijn op de Wilhelminapier, die in zijn huidige vorm binnen een paar jaar ook al weer tot het verleden zal behoren.

Kossmann, projectleider van de tentoonstelling, gebaart om zich heen naar de 'industriele monumenten' die het oude havengebied rijk is. 'In Amsterdam worden oude pakhuizen van binnen verbouwd tot appartementen, hier worden ze platgegooid om plaats te maken voor nieuwbouw.' De wil om voortdurend te veranderen is niet alleen iets van de jongste generatie stadsbestuurders. Op de tentoonstelling blijkt dat het aanzien van Rotterdam herhaaldelijk ingrijpend is gewijzigd, zonder dat dit altijd een duidelijke verklaring had. Er wordt een korte film vertoond waarin Jules Deelder, met behulp van moderne projectie-methoden door de tijd reizend, nuchter constateert over het slopen van een spoorbrug die geen nut meer heeft, 'logisch toch!'. De geschiedenis van Rotterdam is op straat dus nauwelijks terug te zien. Stadstimmeren toont de constante krachten die de ontwikkeling van de stad hebben bepaald en maakt duidelijk dat de huidige vorm van de stad wel grillig is, maar niet onlogisch. Dat begint al met de invloed van de moerasdelta waarin de stad is ontstaan. Het patroon van de straten in een aantal Rotterdamse buurten is bepaald door de talloze dijken en het afwateringssysteem dat de stad boven water moest houden. De onafzienbare rijen etagewoningen langs die straten ontstonden toen rond 1900 het bevolkingsaantal vervijfvoudigde. Het gemeentebestuur gaf projectontwikkelaars de vrije hand om de stroom Zeeuwse en Brabantse arbeiders die in de haven kwamen werken, te huisvesten. In dezelfde huizen wonen nu ook hun opvolgers, afkomstig uit de landen rond de Middellandse zee.

De tentoonstelling begint met een 75 meter lange chronologie van de ontwikkeling van Rotterdam. Om te voorkomen dat bij het bekijken van de historische platen alleen kenners weten waar het afgebeelde precies is, hangen ernaast moderne plattegronden waarop het betreffende stukje stad ook is aangegeven. Het Rotterdam dat in 1340 stadrechten kreeg bestond uit twee rijtjes boerderijen en vissershuisjes langs de Rotte en de Hoogstraat. Het Rotterdam van 1700 was precies de driehoek die op 14 mei 1940 is platgebombardeerd.

Het bombardement speelt op de tentoonstelling een ondergeschikte rol, maar natuurlijk ontbreekt niet de bekende foto uit 1946 van de kale vlakte en de enkele nog overeind staande gebouwen. Gebouwen en, naar nu ineens te zien is omdat de foto flink is vergroot, een kermis.

De chronologie eindigt met het korte leven van het ijsbeertje Laska, het verzet van de bewoners van Heijplaat tegen de sloop van hun wijk, en tenslotte een groot raam en wat verrekijkers: bekijk Rotterdam 1990. Na dit overzicht wordt de bezoeker met hulp van computers, video's en tot een derde van hun oorspronkelijke maat verkleinde modelwoningen ingewijd in de factoren die Rotterdam hebben gemaakt tot wat het is. Zo is in een met ratten en authentieke geluiden verrijkte rioolbuis te zien hoe slap de ondergrond is en welke problemen dat heeft gegeven. De palen waarop het Witte Huis rust zijn nog geheid met de 'Hollandse stelling'.

Mannen trokken aan een touw een zwaar blok omhoog en lieten dat vervolgens op de heipaal vallen. De heibaas zorgde met een 'heiliedje' voor het ritme.

Stadstimmeren is de laatste hoop van de organisatoren van de festiviteiten rondom het 650-jarige bestaan van de stad. Ze zijn al geconfronteerd met een afgelast popfestival, een slecht bezochte kermis en een lekkend dak boven een beroemd dirigent. Zij kunnen even opgelucht ademhalen.

De ontwikkeling van de stad gaat natuurlijk door en op de tentoonstelling, die wordt georganiseerd door de gemeentelijke dienst ruimtelijke Ordening en Stadsvernieuwing, zijn ook 21 plannen te zien voor vernieuwende projecten in renovatiebuurten. De betrokken bouwbedrijven betalen de helft van de zes miljoen gulden die de manifestatie kost. Op Stadstimmeren ontbreken relikwieen, tenzij daartoe de suppoosten worden gerekend die allemaal gepensioneerd havenwerker zijn. Al het tentoongestelde materiaal is nieuw of 'gemoderniseerd'. Maar dat zal wel Rotterdams zijn.

Stadstimmeren: 19 mei tot en met 21 oktober, van dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 18.00 uur. Bereikbaar per veerboot vanaf het Willemsplein. Toegang: fl.6,50.