Noorden van Italie voelt zich gevangene vanniet-functionerend systeem; Lombardije trekt ten strijde tegen Rome

MILAAN, 18 mei - Er waait een nieuwe wind in Italie, een kwade noordenwind. Het welgestelde noorden is ontevreden en boos: over de belastingen waarvan het maar een deel terugziet, over de immigranten, over de zuiderlingen die de overheidsbanen bezetten, over niet-functionerende overheidsdiensten, over de corruptie, over de byzantijnse partijpolitiek. 'De politici in Rome, Andreotti en Craxi voorop, moeten oppassen dat ze geen kou vatten door die wind uit het noorden', zegt Umberto Bossi met de voeten op zijn bureau. De 48-jarige Bossi, die er met zijn gouden brilletje en halflange haar uitziet als een eeuwige student, wordt beurtelings omschreven als gevaarlijke racist, als egoist, als David in de strijd tegen de Goliaths uit Rome, of als de stem van het volk. Het deert hem allemaal niet veel, want hij heeft de zoete smaak van de overwinning in de mond. Bossi is de leider en motor van de Lega Lombarda, een protest-partij uit de regio Lombardije die hier bij de regionale verkiezingen begin deze maand negentien procent van de stemmen heeft behaald. In andere regio's uit het noorden haalde de Lega in samenwerking met gelijkgezinde partijen vijf a zes procent, zodat zij nu de vierde partij van het land is geworden, met een sleutelrol in de regionale, provinciale en gemeentelijke bestuursorganen in Noord-Italie. Voor een partij waarvan de eerste fundamenten tien jaar geleden zijn gestort en die pas vier jaar geleden goed begon te functioneren, is dat een ongekend succes. De Lega Lombarda is in een klap de motor geworden van een van de belangrijkste politieke protestbewegingen van de afgelopen decennia. Geschrokken politici van andere partijen spraken er schande van. Bossi was een gevaar voor de democratie, omdat hij felle kritiek heeft op de regerende partijen. Hij was een halve fascist, omdat hij de immigranten uit Italie wil houden, en een bekrompen egoist, omdat hij wil dat het geld dat in het noorden wordt verdiend, daar ook blijft. De Lega Lombarda appelleert eerder aan de maag dan aan het hoofd en heeft onmiskenbare anti-intellectuele trekjes. Toch heeft een koor van geleerde commentatoren de verontwaardigde politici ongelijk gegeven.

Met de buitenlanders zit Bossi fout, schreven toonaangevende kranten als La Repubblica en de Corriere della Sera. Maar zijn kritiek op het politieke stelsel kan niet worden genegeerd. Het nieuwe fenomeen zit met twee medewerkers in een werkkamer met kasten vol papieren, een behuizing die een gevestigde partijleider nog niet aan zijn secretaris zou geven. Zonder pose biedt Bossi, Senator en ex-student medicijnen, met zijn afkeer van formaliteiten en zijn directe taal een imago van de gewone man, iets wat hem stemmen heeft opgeleverd uit alle politieke geledingen. 'De traditionele verdeling in klassen is achterhaald', zegt Bossi, af en toe een slok nemend uit een blikje cola. 'Wij willen geen partij zijn die een bepaalde sociale groep vertegenwoordigt. Het gaat ons om vrijheid, onze vrijheid, en dat betekent autonomie, federalisme. We willen baas zijn in eigen huis, net als de Litouwers. De wind uit het noorden is verwant aan de wind uit het Oosten.' Al snel valt dan het woord belastingen. Aan de muur van Bossi's kamer hangen twee affiches met een kaart van Italie. Op een ervan staat in het noorden een kip wier eieren worden opgevangen door een boerin in het zuiden. Op het andere staat een onguur type dat vanuit het zuiden zijn handen begerig uitstrekt naar het noorden. Zij verwijzen naar een centraal thema van de Lega: het zuiden leeft van het geld dat in het noorden wordt verdiend. 'Wij willen dat in de grondwet komt dat het geld dat door de staat in een regio wordt opgehaald, ook voor het grootste deel daar wordt uitgegeven', zegt Bossi. 'Nu zien wij maar zo'n 62 procent van de belastingen terug. Daarom zit een van de rijkste gebieden van Europa zonder goede gezondheidszorg, zonder opvang voor bejaarden, zonder geld voor milieubeleid.'

En de nationale solidariteit dan, signor Bossi? Laat het noorden het zuiden in de steek nadat het heeft geprofiteerd van zijn arbeidskrachten en van zijn spaarcenten? Het is een teer punt, en Bossi antwoordt ontwijkend. 'Wij zijn niet tegen het zuiden, maar we willen dat het geld daar goed wordt besteed. Er zijn miljarden lires ingepompt, maar het resultaat? Zero. Alleen de mafia en de camorra zijn er rijk van geworden. Er moeten produktieve investeringen worden gedaan, waardoor er meer werk komt. Wij willen geen situatie van noord tegen zuid. Wij willen dat noord en zuid samenwerken om het systeem te veranderen.'

Zo komt Bossi op het onderwerp waarop hij de meeste instemming krijgt: Rome. De leider zelf en veel van zijn kiezers zijn bijzonder ontevreden over de manier waarop het politieke stelsel functioneert. In het programma van de Lega Lombarda wordt 'de opportunistische mentaliteit van de partijen in Rome' gehekeld, die meer aandacht hebben voor partijpolitiek op de vierkante centimeter dan voor de problemen van het land, en die staatsgelden gebruiken om politieke vrienden te helpen. Veel van de hardwerkende Italianen in het noorden hebben op de Lega gestemd uit onvrede over inefficiente en incompetente ambtenaren en het onvermogen of de onwil van politieke partijen om daaraan iets te doen. En omdat de overheidsbureaucratie vol zit met mensen uit het zuiden, waar een baan voor het leven bij gebrek aan andere mogelijkheden vaak het hoogste doel is, keert deze kritiek zich opnieuw tegen het zuiden. 'Laat Lombardije worden bestuurd door Lombardijnen, ' zegt Bossi. Waar bijvoorbeeld de socialistische leider Bettino Craxi de oplossing voor Italies problemen ziet in een president met vergaande bevoegdheden (lees: Craxi), zoekt Bossi het in een vorm van federalisme. 'Wij zijn geen nationalisten', zegt hij. 'Wij willen ons niet afscheiden en in dat opzicht zijn we duidelijk anders dan oudere regionale partijen in Sardinie en Sicilie of in Alto Adige. Wij willen geen muur bouwen bij de Po. Het dialect van Lombardije hoeft het Italiaans niet te vervangen. Maar we willen ook niet de gevangenen zijn van een systeem dat niet functioneert. Geef ons onze vrijheid terug, laat ons zelf onze zaken regelen.' Bij dit credo van Lombardije voor de Lombardijnen past ook het verzet tegen immigranten, het meest omstreden programmapunt van de Lega Lombarda. 'Wij zijn tegen de multiraciale samenleving, ' zegt Bossi. 'Als het al dertig jaar heeft geduurd voordat de mensen uit het zuiden zijn geintegreerd in de industriele samenleving in het noorden, de mensen uit ons eigen land, hoelang moet het dan wel niet duren met buitenlanders?' 'De immigratie roept alleen maar grote sociale spanningen op, ' aldus Bossi. 'Bovendien kosten alle opvangcentra en sociale en medische zorg handenvol geld, en dat gaat ten koste van onze bejaarden, onze werklozen, onze woningzoekenden. Het is beter om werk te scheppen in de landen waar die mensen vandaan komen.' Bossi heeft de laatste weken voor de verkiezingen zijn uitspraken over buitenlanders wat getemperd, omdat ze ook in eigen kring irritatie begonnen te wekken. Veel Lega-stemmers hebben daar immers bedenkingen bij, en zijn feller tegen hun landgenoten uit het zuiden dan tegen immigranten. Want in het protest van de Lega Lombarda zijn belastingen en bureaucratie belangrijker dan buitenlanders.

Umberto Bossi (Foto AP)