Wij zeiden: 'Joris, wij constateren een probleem'

Sinds fractievoorzitter Voorhoeve ruim twee weken geleden aftrad, is het binnen de VVD blijven rommelen. De kritiek richt zich nu op dr. L. Ginjaar, de man die sinds eind 1986 voorzitter van de partij is. Hij wordt medeverantwoordelijk geacht voor de malaise waarin de VVD verkeert.

DEN HAAG, 17 mei - Het hoofdbestuur van de VVD dacht vorige maand een slim scenario te hebben uitgewerkt. Op de algemene ledenvergadering in Zwolle had een nieuwe fractievoorzitter met een gloedvolle toespraak de herstelde eenheid in de partij moeten etaleren. Eindelijk weer rust, hoopte Ginjaar. Maar het loopt heel anders. In Zwolle zal morgen en zaterdag zijn eigen functioneren het meest in het oog springende agendapunt zijn. 'Dat is waar', zegt Ginjaar. 'Het zal zeker voor de afdelingen een belangrijk punt zijn.' U wilde de eenheid in de partij herstellen. Dat is door de manier waarop u de positie van Voorhoeve ter discussie heeft gesteld niet bevorderd. 'Het hoofdbestuur heeft de positie van de fractievoorzitter niet ter discussie gesteld. Dat is een afschuwelijk misverstand. Wij hebben de groeiende onrust over de wijze waarop de VVD overkomt aan de fractievoorzitter doorgegeven. Dat is onze plicht en de fractie heeft dat dinsdagavond ook nog eens heel duidelijk erkend. 'We hebben een aantal keren aan de fractievoorzitter duidelijk gemaakt dat de signalen zeer ernstig waren te nemen. Als de geluiden dan blijven komen, sta je als hoofdbestuur voor de vraag: moeten we nog iets meer gaan doen. Gelooft u mij, dat zijn geen beslissingen die je van de ene op de andere dag neemt. Dat zijn geen waanwijze ideeen. Uiteindelijk is de consensus gegroeid dat er op een wat andere manier met de heer Voorhoeve gesproken zou dienen te worden. Niet in de zin van dolkstoot, niet in de zin van een ultimatum, ook niet in de zin van een motie van wantrouwen, maar wel een gesprek in de zin van: Joris, wij constateren een groot probleem en laten we praten over hoe we daarmee omgaan.' Maar toen kon Voorhoeve toch maar een conclusie trekken? 'Wij hebben gezegd, dat hij er goed aan zou doen over die hele situatie na te denken. Tijdens zo'n gesprek worden natuurlijk allerlei termen gebruikt: de eer aan jezelf houden, bezinnen op je eigen positie. Maar dat zijn allemaal zinnetjes in een gesprek van bijna drie uur die niet geisoleerd mogen worden gezien. Er was geen hoofdbestuursbesluit 'Joris moet weg'. 'De heer Voorhoeve heeft mede op grond van het gesprek een conclusie getrokken. Wij hebben geen dictaat uitgedeeld. De heer Voorhoeve had ook iets anders kunnen besluiten. Ik weet wel dat de heer Voorhoeve heeft gezegd dat er dan een moeilijke situatie zou zijn ontstaan tussen hem en het hoofdbestuur, maar wij schatten dat anders in. Juist omdat wij geen ultimatum hebben gesteld. Als de heer Voorhoeve had gezegd: nou, jullie zeggen dat wel, maar ik trek me daar niets van aan, dan was wat ons betreft de zaak gesloten geweest. ' Dan was er niets aan de hand geweest? 'Dan was er wel wat aan de hand geweest, maar wij zouden niet naar buiten zijn getreden. Wij zouden de positie van de heer Voorhoeve in geen enkel gremium ter discussie hebben gesteld.' Maar dan zou er toch een onderlinge vertrouwensbreuk zijn geweest? 'Ik denk niet eens dat het een kwestie is van een vertrouwensbreuk. Het hoofdbestuur had dan moeten constateren dat er nog een probleem is, namelijk het afbrokkelend vertrouwen van de achterban.' Maar dat afbrokkelend vertrouwen geldt toch ook u, gezien de kritische geluiden over uw eigen functioneren? 'Je moet de verantwoordelijkheid daar neer leggen waar zij thuishoort. Waar is het hoofdbestuur het laatste jaar in het geding geweest? Bij de kandidatenlijst. Maar in de praktijk is de invloed van het hoofdbestuur daar nul komma nul. Je kunt kijken naar de verkiezingscampagne. Het hoofdbestuur verzorgt de organisatie, maar de politieke inhoud wordt door de politici gegeven.' Maar u was toch nauw betrokken bij de crisis? 'Is het hoofdbestuur verantwoordelijk voor politieke beleidsvoornemens van bewindslieden, voor politieke uitspraken van de fractie? Nee. Je bent adviseur. Als je als adviseur volledig verantwoordelijk wordt gesteld, kun je niet functioneren. Een adviseur geeft zijn mening. De beslissende mensen luisteren ernaar of luisteren er niet naar. Als ze er niet naar luisteren, blijft het advies overeind. Het betekent niet dat de adviseur medeverantwoordelijk wordt voor een besluit waarin zijn advies niet is opgevolgd. Dan zou hij moeten aftreden. Ik denk dat ik dan heel wat malen weg had moeten gaan in de afgelopen jaren.' Maar u hebt toch in hele proces meegedraaid, dan bent u toch medeverantwoordelijk? 'Stel u zit daar en u bent het volstrekt niet eens met wat de fractie gaat doen. Wat doet u dan? Gaat u dat bekend maken? Gaat u weg? Het is een volstrekt theoretisch geval, hoor, maar ziet u de grote koppen in de krant al: partijvoorzitter oneens met fractie. Het is juist zijn verantwoordelijkheid de eenheid in de partij te bewaren. Altijd. Altijd.' Maar dat is u toch niet gelukt? 'Het hoofdbestuur is erin geslaagd de eenheid in de partij te bewaren. Ik durf te zeggen dat tot aan de kabinetscrisis de eenheid in de partij in belangrijke mate was hersteld, maar vorig jaar mei zijn de Hoekse en Kabeljauwse twisten opnieuw uitgebroken. 'Ik heb herhaalde malen gezegd: er moet niet over personen worden gesproken. Er moet niet worden getoeterd. De Hoekse en Kabeljauwse twisten hebben gemaakt dat het politieke standpunt van de VVD niet over het voetlicht kwam.' Maar wie is er dan verantwoordelijk voor het oplaaien van die ruzies? De brand uit 1986 is blijkbaar niet goed geblust. 'Als het hoofdbestuur condities heeft geschapen om de eenheid te herstellen en er zijn vervolgens individuele leden die zich aan die eenheid onttrekken, dan ligt de verantwoordelijkheid bij die individuele leden en niet bij het hoofdbestuur.'

Dan is het dus nooit de verantwoordelijkheid van het hoofdbestuur? 'Als mensen om wat voor reden dan ook menen dat zij hun mening over feiten en mensen in de openbaarheid moeten brengen, dan zij dat zo. Ik kan er wel herhaaldelijk op aandringen dat er niet getoeterd mag worden, maar zelfs het begrip toeteren is mij kwalijk genomen.'

Waarom zegt u niet als hoofdbestuur: de kritiek is weliswaar niet terecht maar de VVD moet met een schone lei beginnen en daarom stappen wij ook op? U doet het tegenovergestelde, u gaat de strijd aan. 'Omdat in een democratie op een democratische wijze gehandeld moet worden. En dat houdt in: het ongelooflijk hoog houden van de verantwoordingsplicht van het hoofdbestuur tegenover de algemene vergadering. Wij lopen niet weg voor die verantwoordelijkheid, wij leggen verantwoording af. Dat is wat anders dan strijd aangaan.' Trekt u dan zaterdagmiddag de conclusie om op te stappen? 'Het hoofdbestuur treedt als collectief op. Dat is punt een.' Het hoofdbestuur dan. 'Ik heb nog nooit een bestuur meegemaakt dat honderd procent steun had van degenen die bestuurd worden. Het zou een levenloze partij zijn als iedereen zich braaf achter het bestuur zou scharen. Het kan en mag niet zo zijn dat als maar iemand tegen is, het bestuur zegt: dan gaan we maar weg.' Maar als blijkt dat dertig procent het bestuur niet steunt, dan weet u toch op voorhand dat het getoeter niet zal ophouden en de eenheid niet wordt hersteld. 'Eenheid kan ook bestaan bij de gratie van verschillende meningen. Men mag rustig zeggen dat men het niet eens is geweest met het hoofdbestuur, ook na dit weekeinde. Wij hebben als hoofdbestuur nooit meegedaan aan praten over personen. En dat zullen we ook niet doen.' U wilt dan wel niet over personen praten, de partij doet het wel. Met name over uw functioneren. 'Dat is zo vaag: niet goed functioneren? Ik wil graag een zakelijke en inhoudelijke discussie.

U wil rationele argumenten, maar het gaat in de politiek bij dit soort zaken vaak juist om emotionele overwegingen. En daarin speelt u een rol. 'Het hoofdbestuur.' Daarvan bent u de personificatie. Kan de VVD zich in de huidige situatie een omstreden voorzitter veroorloven? 'Die vraag kan ik niet beantwoorden. We gaan eerst verantwoording afleggen.' Maar blijft de vraag: kan de VVD zich nog lang getoeter permitteren? 'Het moet inderdaad uit zijn. Er moet aan het werk worden gegaan.' Als de motie van afkeuring niet wordt aangenomen, gaat u dus weer gewoon aan het werk als voorzitter? 'Ik loop daar niet op vooruit. Dat mag dan wel weer erg terughoudend lijken, maar ik ga daar gewoon niet over speculeren. Wij leggen verantwoording af en zijn vol vertrouwen dat dat goed gaat. Klaar.'

    • Mark Kranenburg
    • Aukje Vanroessel