Moskou na zeven jaar antichambreren waarnemer Gatt; Ogengericht op nieuweling

GENEVE, 17 mei - Wat onwennig nam ambassadeur Evegeny Makeyev gisteren zijn plaats in achter het fonkelnieuwe bordje USSR. Voor het eerst schoof de Sovjet-Unie als waarnemer aan bij de 96 lidstaten en de 29 overige waarnemers van de GATT, de Algemene Overeenkomst over Tarieven en Handel - het bastion van wereldvrijhandel. Na zeven jaar antichambreren zette Moskou de eerste stap naar integratie in 's werelds financiele organisaties. Het applaus was beschaafd, gedempt. Een Westers diplomaat typeerde de korte ceremonie als die bij een eerste schooldag. Alle ogen waren gericht op de nieuweling.

We hebben veel te leren, bekende de ambassadeur: 'Deze status biedt de Sovjet-Unie de kans om vertrouwd te raken met de werkmethoden van de verschillende GATT-organen'.

Over de uiteindelijke bedoeling van Moskou liet hij geen twijfel bestaan: 'Met het oog op een toekomstige toetreding tot de GATT willen we de voorwaarden bestuderen'. De Amerikanen haakten daar onmiddellijk op in. Onderminster voor handel Rufus Yerxa zette een domper op al te hooggespannen verwachtingen. Volledig lidmaatschap zit er niet in, zo liet hij weten. Een waarnemersstatus onderscheidt zich volledig van een mogelijke toetreding. 'Het Sovjet-systeem is duidelijk niet, op dit moment, in overeenstemming met de structuur, de voorwaarden en de beginselen van de GATT.'

Hij bracht nog eens Moskous zelfgekozen isolement van 45 jaar geleden in herinnering. Als gevolg daarvan 'hebben we de afgelopen 45 jaar moeten leven met een gespleten wereldeconomie'. Yerxa ging nog niet zover de overweging van Washington te herhalen om een bilateraal handelsakkoord, dat tijdens de komende top moet worden beklonken, op te schorten. Washington overweegt uitstel in verband met voortdurende economische sancties van Moskou tegen de republiek Litouwen. Wel liet Yerxa zonder omhaal weten dat de VS hun verzet tegen betrokkenheid van Moskou bij de GATT louter hadden opgegeven omdat alle andere delegaties dit al hadden gedaan, met inbegrip van Japan en de EG. Het waarnemerschap geeft de Sovjet-Unie beperkte toegang tot GATT-organen. Zo mogen de Sovjets niet meedoen met de lopende Uruguay-overlegronde, die eind dit jaar wordt afgesloten.

Intussen buigt de GATT zich over aanvragen voor lidmaatschap van nog een ander Oosteuropees land - Bulgarije. Polen, Roemenie en Tsjecho-Slowakije zijn al lid. Een werkgroep onder leiding van de Nederlander drs. P. van de Locht bestudeert een door Polen gevraagde opheffing van restricties, ofwel een opvijzeling van het toetredingsprotocol van Polen.

Over toetreding van twaalf andere landen, waaronder Paraguay, Bolivia, de Volksrepubliek China, en Taiwan (als douanevrije zone) wordt nog onderhandeld.