VENEDIKT JEROFEJEV 1947-1990; Glorie en misere van dedronkenschap

Een groot Russisch drinker is gisteren in Moskou begraven: Venedikt Jerofejev, schrijver van de roman Moskou op sterk water, is op 43-jarige leeftijd in Moskou aan kanker overleden. Hij is, afgezien van wat kortere stukken, de auteur van maar een boek. Maar dat is dan ook meteen het definitieve, meest diepgravende werk dat ooit is verschenen over een van de Russische gewoonten die buitenlanders het meest opvallen: het Grote Drinken. Niet alleen bier, wijn of vodka, maar ook eau-de-cologne, haarwater, remvloeistof - 'als het maar graden heeft'.

Het Russische drinken is niet zo maar drinken, met een glaasje teveel op zijn tijd. Het is drinken tot het einde, tot het absolute dal en alle stadia daarvoor.

Jerofejev werd in 1979 in ruimere kring bekend, toen hij betrokken was bij Metropol, een poging om in Moskou een niet door de autoriteiten gesanctioneerde literaire almanak het licht te doen zien. Het manuscript van Moskou op sterk water, dat in het Russisch Moskou-Petoesjki heet, circuleerde toen al enige tijd in Moskou. Het is een relaas van een man die langs bovenvermeld traject met een buurttreintje naar een provinciestadje rijdt, onderwijl vlijtig innemend, filosoferend en hallucinerend. Moskou op sterk water, de moderne Russische cult-roman bij uitstek en een parel in het bleke literaire landschap van het Brezjnev-tijdperk, geeft een meeslepende beschrijving van de glorie en misere van de dronkenschap, naast praktische tips. De bereiding van van de cocktail 'Tranen van het Komsomolmeisje' bijvoorbeeld: 15 gram lavendel, 15 gram verbena, 30 gram berkenhaarwater, 2 gram nageillak, 150 gram mondspoelmiddel en 150 gram limonade. Twintig minuten laten staan en af en toe omroeren met een takje kamperfoelie.

Jerofejev, wiens boek vorig jaar ook bij een erkende Sovjet-uitgeverij verscheen, schuwde de openbaarheid. Eerder dit jaar kreeg een ploeg van de BBC-televisie de gelegenheid een portret te maken van de in 1947 geboren auteur, die in de jaren zestig uit de provincie naar Moskou kwam om te studeren maar al spoedig geheel door zijn hobby in beslag werd genomen. Want zoals Moskou op sterk water al suggereert (de hoofdpersoon heet tenslotte Venedikt Jerofejev) is de roman sterk autobiografisch. Trillend en met een gat op de plaats waar zijn stembanden waren weggeopereerd, liet de auteur zich menig theekopje geestrijk vocht welgevallen, aangereikt door zijn liefhebbende echtgenote.

Slechts de dood, in de roman bewerkstelligd door een groepje provinciale jongeren die de hoofdpersoon aftuigen en neersteken, ontbrak nog aan de alcoholische idylle. 'Is het menselijk leven niet een uiterst kortstondige zatheid van de ziel?', schreef Jerofejev. 'We zijn allemaal als het ware dronken, alleen ieder op zijn eigen wijze, de een heeft meer op dan de ander. De een heeft het kotsen al achter de rug, de ander voelt alleen nog maar een aanval opkomen.'

Op de horizontale as zet je achter elkaar alle werkdagen van de afgelopen maand uit, en op de vertikale de hoeveelheid gedronken grammen, berekend in zuivere alcohol. (...) Dus elke maand komt er een arbeider bij me met z'n rapport: op die en die dag zo en zoveel daar en daarvan gedronken, op een andere dag zo en zoveel daar en daarvan. En ik beeld dat met Oostindische inkt en op glanzend papier allemaal af in een mooi diagram. Bewonder bijvoorbeeld maar eens deze lijn hier van komsomollid Viktor Totosjkin: En dit is Aleksej Blindajev, lid vande Communistische Partij van de Sovjetunie sinds 1936, een afgeleefde ouwe lulla: En dan dit, dit is Uw dienstwillige dienaar, ex-ploegleider op de montageafdeling van een telefoonkabelfabriek, de auteur van het poeem 'Moskou op sterk water'.

Dat zijn echt interessante lijnen nietwaar? Zelfs bij de oppervlakkigste beschouwing zijn ze al interessant. Bij de een zie je de Himalaja, Tirool, de industrieen van Bakoe, of zelfs de bovenkant van de muur van het Kremlin, die ik overigens nooit heb gezien. (...)

Uit: Venedikt Jerofejev: Moskou op sterk water, uit het Russisch vertaald en van een nawoord voorzien door Mieke Lindenburg. Uitg. G. A.van Oorschot, Amsterdam. Gebonden, prijs: fl.24,90.